مقدمه
شناخت اجمالى امام رضــا عليه السلام
حضرت امام على بن موسى الرضا عليه السلام در 11 ذيقعده سال 148 (و يا يازدهم ذيحجّه سال 153) هجرى قمرى موافق روايت اوّلى اندكى پس از شهادت حضرت صادق عليه السلام در مدينه متولّد شد و در روز آخر ماه صفر 203 هجرى قمرى در ايّام حكومت مأمون، توسط وى با خوردن چند حبّه انگور مسموم، به شهادت رسيد و مرقد منوّرش در شهر مقدّس مشهد «استان خراسان» ميعادگاه عاشقان است.
پدر بزرگوارش حضرت امام موسى بن جعفر عليهماالسلام و مادرش تكتم يا نجمه، اروى، سمانه، امّ البنين بود كه امام هفتم عليه السلام پس از تولد امام رضا عليه السلام او را طاهره ناميد.
قالَ إبْراهيمُ بْنُ الْعبّاسِ:
أَلا إِنَّ خَيْرَ النّاسِ نَفْسا وَ والدًِا
وَ رَهْطا وَ أَجْدادًا عَلَى الْمُعَظَّمُ أَتَتْنا بِهِ لِلْعِلْمِ و الْحِلْمِ ثامِنا
اِماما يُؤدّى حُجَّةَ اللّه ِ تُكْتَمُ
ابراهيم بن عباس مى گويد:
آگاه باش! همانا بهترين مردم از نظر خودش، و پدر و اقوام و نياكانش كسى است كه بانويى به نام «تكتم» او را بعنوان امام هشتم و براى گسترش علم و حلم و بيان حجت الهى براى ما به دنيا آورده است.
مدّت عمر آن بزرگوار 55 سال بود. كه 35 سال بهمراه پدرش، و 20 سال مدّت امامت آن بزرگوار در ايّام حكومت هارون الرشيد و محمد امين و مأمون الرشيد عباسى سپرى شد.
مهمترين شاخصه زندگانى ايشان حركت آن حضرت بسوى خراسان در سال 200 هجرى قمرى بود كه مأمون خليفه عباسى آن حضرت را به خراسان طلبيد، و ولايتعهدى را به آن حضرت تحميل نمود.
امام عليه السلام در فرصتهاى مختلف نارضايتى خود را از قبول ولايتعهدى ابراز مى كرد و پرده از فريبكارى هاى مأمون بر مى داشت كه به همين جهت و به علّت توجّه مردم به امام رضا عليه السلاممأمون امام را تحمل ننمود و او را به شهادت رساند.
امام سجاد عليه السلام فرمود:
اَلا وَ اِنَّ أَبْغَـضَ النـّاسِ اِلَـى اللّه ِ
مَن يَقْتَدى بِسُنَّةِ اِمامٍ وَ لايَقْتَدى بِأَعمالِهِ .
هشدار كه منفورترين مردم نزد پرورگار، كسى است كه شيوه
امامى را پيروى كند ولى از سيره عملى او پيروى ننمايد.
براى «چگونه بودن» نياز به الگو داريم و نقش الگو در تربيت چنان روشن است كه نيازى به بيان و توضيح نيست.
آنچه در اين الگو گيرى و اسوه يابى و تأسى به اخلاق اولياء الهى كارساز است، آشنايى با جزئيّات صفات و رفتار آن حضرات است، نه كلّيات آن. خوشبختانه در كتب حديث و سيره، نمونه هاى رفتارى پيامبر و امامان بصورت ريز و جزئى آمده است كه آشنايى با آنها بسيار سودمند است و گامى جهت خودسازى و تعالى بخشيدن به جامعه است.
انسان در ديد ژرف نگر اسلام، بيابانگردى سرگردان و گمگشته اى در تاريكزار زندگى نيست. او كشتى شكسته اى شوربخت و نا اميد و اسير موجهاى بيم زا و هراس آفرين نمى باشد.
بلكه موجودى مسؤول است كه با مقصد و مقصودى مشخص، با زاد و توشه اى كامل و راهنمايانى درونى و برونى به سفرى پرداخته كه از صحراى عدم آغاز مى شود و تا بار يافتن به لقاء الهى ادامه دارد.
تمامى نيروهاى خلقت، انسان را در اين سفر صادقانه يارى مى كنند و خدا با لطف بيكران خويش به هدايت او از راههاى گوناگون پرداخته است و بهترين جايگاه جاودانه را در سراى آخرت براى او مهيا كرده است.
انسان براى به دست آوردن نيك بختى خويش و سعادتمندى جامعه و رضايت خداوند بايد در طول اين سفر چگونه زيستن را بياموزد و اين آموزه ها را در زندگى خويش بكار گمارد.
اسلام عزيز براى پاسخ گويى بدين سؤال بسيار اساسى دو شيوه را دنبال نموده است:
الف: بيـان احـكام و دستـورهاى زنـدگى از آغاز تـا فـرجام
ب: ارائه الگوهاى تربيتى و نمونه هاى عينى كمال
بر اساس همين شيوه دوم در قرآن مجيد بارها از پيامبران و ديگر انسانهاى والا سخن به ميان آمده است، و از جنبه هاى الگويى آنان ستايش شده تا ديگران نيز به آنان تأسى بجويند.
در مكتب حياتبخش تشيع(اسلام راستين) معرفى اين الگوهاى الهى گسترده تر است و پيشوايان معصوم كه بهترين اسوه ها و الگوهاى زندگى هستند فرا روى چشمان باز و دلهاى آگاه قرار دارند تا آنانكه مسئوليت الهى و رسالت انسانى خويش را درك كرده اند و تصميم براى رسيدن به چكادهاى فرازمند فضيلت و كمال دارند با درس گرفتن از آنان زيستنى شرافتمندانه كه سعادت دنيا و آخرت را تأمين مى كند در پيش گيرند.
در راستاى اين هدف و براى معرّفى سيره عملى پيامبر صلي الله عليه و آله و اهل بيت معصوم عليهم السلام گروهى از فضلاء و شيفتگان اهلبيت در حوزه علميّه قم گردهم آمده و در گستره كتابهاى بسيارى دست به تحقيقى وسيع زده اند كه بخواست خداوند مجموعه اى ارزشمند را به زودى تقديم امّت اسلامى خواهند نمود. آشكار است كه در اين مجموعه تنها احاديثى كه بيانگر يك شيوه مستمرّ و عملى مداوم در زندگى معصومين عليهم السلام باشد آورده مى شود.
ويژگى سيره معصومين در اين است كه مورد پسند و قبول پروردگار است و با اطمينان مى توان از آن پيروى كرد.
اكنون به عنوان نمونه اى از درياى مواج و گرانقدر روايات، چهل حديث از سيره هريك از معصومين عليهم السلام به پيشگاه امّت اسلامى عرضه مى شود. اميد كه همه ما را چراغ راه و ره توشه سفرى باشد براى رسيدن به سعادت دنيا و نيك بختى آخرت.
* * *
در اين چهل حديث، با گوشه اى از اخلاقيات و سيره سازنده و الهام بخش هشتمين امام وپيشواى شيعيان، حضرت امام رضا عليه السلامآشنا مى شويم. به اين اميد كه آشنايى با سيره رضوى، امّت ما بويژه جوانان جامعه را با گوهر تقوا و سرمـايه هاى كمال و معنويت و اخـلاق اسلامى مأنوس سازد و راهِ پيروى از آن «اسوه فضايل» را هموارتر كند.
پدر بزرگوارش حضرت امام موسى بن جعفر عليهماالسلام و مادرش تكتم يا نجمه، اروى، سمانه، امّ البنين بود كه امام هفتم عليه السلام پس از تولد امام رضا عليه السلام او را طاهره ناميد.
قالَ إبْراهيمُ بْنُ الْعبّاسِ:
أَلا إِنَّ خَيْرَ النّاسِ نَفْسا وَ والدًِا
وَ رَهْطا وَ أَجْدادًا عَلَى الْمُعَظَّمُ أَتَتْنا بِهِ لِلْعِلْمِ و الْحِلْمِ ثامِنا
اِماما يُؤدّى حُجَّةَ اللّه ِ تُكْتَمُ
ابراهيم بن عباس مى گويد:آگاه باش! همانا بهترين مردم از نظر خودش، و پدر و اقوام و نياكانش كسى است كه بانويى به نام «تكتم» او را بعنوان امام هشتم و براى گسترش علم و حلم و بيان حجت الهى براى ما به دنيا آورده است.
مدّت عمر آن بزرگوار 55 سال بود. كه 35 سال بهمراه پدرش، و 20 سال مدّت امامت آن بزرگوار در ايّام حكومت هارون الرشيد و محمد امين و مأمون الرشيد عباسى سپرى شد.
مهمترين شاخصه زندگانى ايشان حركت آن حضرت بسوى خراسان در سال 200 هجرى قمرى بود كه مأمون خليفه عباسى آن حضرت را به خراسان طلبيد، و ولايتعهدى را به آن حضرت تحميل نمود.
امام عليه السلام در فرصتهاى مختلف نارضايتى خود را از قبول ولايتعهدى ابراز مى كرد و پرده از فريبكارى هاى مأمون بر مى داشت كه به همين جهت و به علّت توجّه مردم به امام رضا عليه السلاممأمون امام را تحمل ننمود و او را به شهادت رساند.
امام سجاد عليه السلام فرمود:
اَلا وَ اِنَّ أَبْغَـضَ النـّاسِ اِلَـى اللّه ِ
مَن يَقْتَدى بِسُنَّةِ اِمامٍ وَ لايَقْتَدى بِأَعمالِهِ
.هشدار كه منفورترين مردم نزد پرورگار، كسى است كه شيوه
امامى را پيروى كند ولى از سيره عملى او پيروى ننمايد.
براى «چگونه بودن» نياز به الگو داريم و نقش الگو در تربيت چنان روشن است كه نيازى به بيان و توضيح نيست.
آنچه در اين الگو گيرى و اسوه يابى و تأسى به اخلاق اولياء الهى كارساز است، آشنايى با جزئيّات صفات و رفتار آن حضرات است، نه كلّيات آن. خوشبختانه در كتب حديث و سيره، نمونه هاى رفتارى پيامبر و امامان بصورت ريز و جزئى آمده است كه آشنايى با آنها بسيار سودمند است و گامى جهت خودسازى و تعالى بخشيدن به جامعه است.
انسان در ديد ژرف نگر اسلام، بيابانگردى سرگردان و گمگشته اى در تاريكزار زندگى نيست. او كشتى شكسته اى شوربخت و نا اميد و اسير موجهاى بيم زا و هراس آفرين نمى باشد.
بلكه موجودى مسؤول است كه با مقصد و مقصودى مشخص، با زاد و توشه اى كامل و راهنمايانى درونى و برونى به سفرى پرداخته كه از صحراى عدم آغاز مى شود و تا بار يافتن به لقاء الهى ادامه دارد.
تمامى نيروهاى خلقت، انسان را در اين سفر صادقانه يارى مى كنند و خدا با لطف بيكران خويش به هدايت او از راههاى گوناگون پرداخته است و بهترين جايگاه جاودانه را در سراى آخرت براى او مهيا كرده است.
انسان براى به دست آوردن نيك بختى خويش و سعادتمندى جامعه و رضايت خداوند بايد در طول اين سفر چگونه زيستن را بياموزد و اين آموزه ها را در زندگى خويش بكار گمارد.
اسلام عزيز براى پاسخ گويى بدين سؤال بسيار اساسى دو شيوه را دنبال نموده است:
الف: بيـان احـكام و دستـورهاى زنـدگى از آغاز تـا فـرجام
ب: ارائه الگوهاى تربيتى و نمونه هاى عينى كمال
بر اساس همين شيوه دوم در قرآن مجيد بارها از پيامبران و ديگر انسانهاى والا سخن به ميان آمده است، و از جنبه هاى الگويى آنان ستايش شده تا ديگران نيز به آنان تأسى بجويند.
در مكتب حياتبخش تشيع(اسلام راستين) معرفى اين الگوهاى الهى گسترده تر است و پيشوايان معصوم كه بهترين اسوه ها و الگوهاى زندگى هستند فرا روى چشمان باز و دلهاى آگاه قرار دارند تا آنانكه مسئوليت الهى و رسالت انسانى خويش را درك كرده اند و تصميم براى رسيدن به چكادهاى فرازمند فضيلت و كمال دارند با درس گرفتن از آنان زيستنى شرافتمندانه كه سعادت دنيا و آخرت را تأمين مى كند در پيش گيرند.
در راستاى اين هدف و براى معرّفى سيره عملى پيامبر صلي الله عليه و آله و اهل بيت معصوم عليهم السلام گروهى از فضلاء و شيفتگان اهلبيت در حوزه علميّه قم گردهم آمده و در گستره كتابهاى بسيارى دست به تحقيقى وسيع زده اند كه بخواست خداوند مجموعه اى ارزشمند را به زودى تقديم امّت اسلامى خواهند نمود. آشكار است كه در اين مجموعه تنها احاديثى كه بيانگر يك شيوه مستمرّ و عملى مداوم در زندگى معصومين عليهم السلام باشد آورده مى شود.
ويژگى سيره معصومين در اين است كه مورد پسند و قبول پروردگار است و با اطمينان مى توان از آن پيروى كرد.
اكنون به عنوان نمونه اى از درياى مواج و گرانقدر روايات، چهل حديث از سيره هريك از معصومين عليهم السلام به پيشگاه امّت اسلامى عرضه مى شود. اميد كه همه ما را چراغ راه و ره توشه سفرى باشد براى رسيدن به سعادت دنيا و نيك بختى آخرت.
* * *
در اين چهل حديث، با گوشه اى از اخلاقيات و سيره سازنده و الهام بخش هشتمين امام وپيشواى شيعيان، حضرت امام رضا عليه السلامآشنا مى شويم. به اين اميد كه آشنايى با سيره رضوى، امّت ما بويژه جوانان جامعه را با گوهر تقوا و سرمـايه هاى كمال و معنويت و اخـلاق اسلامى مأنوس سازد و راهِ پيروى از آن «اسوه فضايل» را هموارتر كند.
نمایش منبع
رجاء بن ابى ضحاك گويد:
به خدا قسم هرگز كسى را با تقواتر و به ذكر خدا گوياتر و از ترس خدا بيمناكتر از او [امام رضا عليه السلام] نـديـدم.
رجاء بن ابى ضحاك، از وابستگان خلافت عباسى و مأمورى بود كه حضرت رضا عليه السلام را از مدينه به خراسان برد و در تمام مدت سفر، مراقب حالات و رفتار آن حضرت بود و جزئيات امور را زيرنظر داشت. مشاهدات او در مسير حركت، گواهى است بر سيره عبادى و حالات معنوى حضرت رضا عليه السلام كه پيوسته «تقوا» و «ذكر خدا» و «خوف از خدا» بر آن حضرت حاكم بود.
نمایش منبع
اسماعيل فرزند على برادر دعبل شاعر معروف از امام رضا عليه السلام نقل مى كند كه گفت:
امام رضا عليه السلام به دعبل پيراهنى از خزّ هديه كرد و به او گفت كه قدر اين پيراهن را بدان، من هزار شب [و] در هر شبى هزار ركعت با آن نماز گذارده و هزار بار قرآن ختم نموده ام.
دعبل، شاعر اهل بيت بود و شعر متعهّد و ولايى او درباره خاندان پيامبر مورد قبول و تقدير حضرت رضا عليه السلام قرار گرفت و امام به او سكّه داد و پيراهن مخصوص خويش را بخشيد، پيراهنى كه در آن، خدا را بسيار عبادت كرده بود و جامه اى مقدّس و پربها به شمار مى رفت.
نمایش منبع
رجاء بن ابى ضحّاك مى گويد:
امام رضا عليه السلام در سفر و حضر، نماز شب، شفع،
وتر و دو ركعت [نافله] صبح را ترك نمى كرد.
در شبانه روز، 17 ركعت نماز واجب و 34 ركعت نماز مستحب به عنوان «نوافل» وجود دارد كه جمعا 51 ركعت مى شود. ممكن است در سفر يا مواقع ديگر، انجام نافله ها دشوار باشد، ولى نماز شب و نافله صبح از اهميت بيشترى برخوردار است و حضرت رضا عليه السلام چه در سفر و چه در حضر، اين نافله ها را ترك نمى كرد. اهميت دادن به مستحبات، توفيق مى دهد كه انسان واجبات را بيشتر مراعات كند.
نمایش منبع
ابراهيم بن عباس گويد:
امام عليه السلام شبها خواب كم، و بيدارى زياد داشت
و بيشتر شبها تا سحر [براى عبادت] بيدار مى ماند.
نمایش منبع
رجاء ابن ابى ضحّاك [فرمانده مأموران مأمون براى آوردن امام رضا عليه السلام در ضمن شرح عبادتهاى شبانه روزى امام]مى گويد:
امام رضا عليه السلام هنگامى كه صبح مى كرد نمازرا مى خواند، پس از سلام در جايگاه نماز مى نشست و به تسبيح و حمد و تكبير و تهليل خدا مشغول مى شد، و به پيامبر و آل او صلوات مى فرستاد تا اينكه خورشيد طلوع مى كرد.
اين سيره، درباره امامان ديگر هم نقل شده و آنان، شيعه را هم توصيه كرده اند كه فرصت خاص بين طلوع فجر و طلوع خورشيد را مغتنم بشمارند و به عبادت و ذكر بپردازند و از خواب اين موقع بپرهيزند كه خفتن در بين الطّلوعين، ناپسند است.
نمایش منبع
عبدالسلام هراتى گويد:
به در خانه اى كه امام رضا عليه السلام را در شهر سرخس زندانى كرده بودند آمدم، و آن حضرت آنجا گرفتار بود، از زندانبان اجازه [ملاقات] خواستم، به من گفت: كه راهى بر او ندارى، پرسيدم چرا؟ گفت: براى اينكه او بيشتر اوقات در روز و شب هزار ركعت نماز مى خواند.
اين نقل، نشان مى دهد كه در ايام حضور امام در خراسان، مدّتى در سرخس زندانى و تحت نظر بوده و بيشتر فرصت را به نماز و عبادت مى گذرانده است.
نمایش منبع
ابراهيم بن عباس گويد:
امام رضا عليه السلام در هر سه روز قرآن را ختم مى نمود و مى فرمود:
اگر بخواهم آن را در كمتر از سه روز هم مى توانم تمام كنم ولكن از هيچ آيه اى نمى گذرم مگر اينكه در آن فكر و دقت مى كنم كه درباره چه موضوعى و در چه زمانى نازل شده است به همين خاطر قرآن را در مدّت سه روز تمام مى كنم.
تلاوت قرآن همواره با دقّت و تدبّر در معانى و پيام هاى كلام خدا وظيفه هر مسلمان است و هر چه بيشتر تلاوت شود، اجر و پاداش بيشترى نصيب قرآن خوان مى شود.
نمایش منبع
رجاء بن ضحّاك مى گويد:
امام رضـا عليه السلام شبها در بستر خود بسيار قرآن تـلاوت مى كرد، و چـون به آيه هاى بهشت و دوزخ مى رسيد، مى گريست و بهـشت را از درگاه خـدا طلب مى كرد و از آتش دوزخ به خـدا پناه مى بـرد.
از آداب قرائت قرآن، درنگ و تأمل هنگام قرائت و توجّه به مضامين آيات است. درخواست بهشت هنگام رسيدن به آيات بهشت و پناه بردن به خدا هنگام تلاوت آيات مربوط به عذاب دوزخ، از نشانه هاى اين توجّه و دقت است.
نمایش منبع
ابراهيم بن عباس مى گويد:
مأمون امام رضا عليه السلام را با سؤال كردن از هر چيزى امتحان مى كرد، و امام عليه السلام در حالى كه همه سخن و جواب و استشهادش قرآنى بود او را پاسخ مى داد.
اهل بيت پيامبر صلي الله عليه و آله، قرآن شناس ترين مردم بودند و علم قرآن از سوى خدا به آنان سپرده شده بود و امّت پيامبر، خوشه چين علوم و معارف آنانند. تسلّط حضرت رضا عليه السلام به قرآن در حدّى بود كه هر سخن و جوابى را مستند به آيات قرآن مى كرد، تا راه انكار بر ديگران بسته شود. قرآن، حرف آخر و نهايى را درباره موضوعات بيان مى كند و استناد سخنان به آيات قرآن، آن را قوى تر و قابل قبول تر مى سازد.
نمایش منبع
ابراهيم بن عباس گفت:
امام رضا عليه السلام روزه [مستحبى] زياد مى گرفت و در هر ماه روزه سه روز (اوّل و آخر و وسط ماه) از او فوت نمى شد.
در احاديث است كه روزه اول، وسط و آخر هرماه، ثواب روزه همه آن ماه را دارد و هر كه چنين كند، «صائم الدهر» به شمار مى رود.
نمایش منبع
رجاء بن ابى ضحّاك مى گويد:
امام رضا عليه السلام دعاهايش را با صلوات فرستادن بر محمد و خاندان او شروع مى كرد، و در نماز و غير آن زياد صلوات مى فرستاد.
نمایش منبع
از امام رضا عليه السلام نقل شده كه همواره به اصحاب خود مى فرمود:
بر شما باد سلاح پيامبران، از او پرسيده شد كه سلاح انبياء چيست؟
فرمود: سلاح انبياء دعا مى باشد.
سلاح، وسيله اى است كه انسان را از خطرات حفظ مى كند و دشمن را دفع مى نمايد. وسوسه هاى شيطانى، غفلت از خدا و آخرت، غرور و جهل، دشمن كمال انسان است. دعا و توجه به معبود و حاجت خواستن از او و مدد گرفتن از پروردگار، نوعى توجّه به مبدأ قدرت است و كسى كه به سلاح دعا مجهّز نباشد و از خدا غفلت كند و تكيه اش تنها بر خودش باشد، در زندگى شكست مى خورد و ناكام مى ماند.
نمایش منبع
از يونس بن عبدالرحمن نقل شده كه :
امام على بن موسى عليهماالسلام ما را همواره
به دعاء بر امام زمان عليه السلام امر مى نمود.
از وظايف ما نيز در عصر غيبت، دعا براى سلامتى و ظهور آن حضرت عليه السلام است.
نمایش منبع
امام صادق عليه السلام مى فرمايد:
امام پنجم عليه السلام هنگامى كه از خانه اش بيرون مى رفت مى فرمود:
بنام خدا، خارج شدم، و به نام او داخل مى شوم، و به خدا توكّل نمودم، هيچ قدرت و توانائى جز از ناحيه خدا نيست.
محمد بن سنان مى گويد: امام رضا عليه السلام هنگام خروج از منزلش اين دعا را مى خواند.
براى يك مسلمان، در آغاز هر كارى از جمله خارج شدن از منزل، پسنديده است كه خدا را ياد كند و از او مدد بگيرد و بر او توكّل كند و توفيق بطلبد و خود را به خداوند بسپارد تا او را ايمن سازد و به كارش خير و بركت عطا كند.
نمایش منبع
على بن ابراهيم بن هـاشم مى گويد:
يـاسر براى ما نقـل كرد و گفـت:
امام رضا عليه السلام هنگاميكه از نماز [پشت سر مأمون در خراسان ]به خانه بر مى گشت، در حاليكه عرق و غبار صورتش را گرفته بود دستها را بلند مى كرد و مى فرمود:
بارالها! اگر رهايى من از اين تنگنا به جز با مرگم حاصل نمى شود، مرگ را بزودى سراغ من بفرست،
و پيوسته غمگين و دلگير بود تا اينكه از دنيا رفت.
نماز جمعه، منصبى حكومتى است و اقامه آن حق پيشواى الهى و منصوبان از سوى رهبران دينى است. حضرت رضا عليه السلام به دليل شرايط خاص، مجبور بود در نماز جمعه اى كه به امامت مأمون برگزار مى شد شركت كند و از اينكه حق غصب شده خود را در اختيار نااهلان مى ديد، غصّه مى خورد و تحمّل آن برنامه هاى تحميلى برايش دشوار بود. از اين رو گاهى آرزوى مرگ و خلاصى از آن اوضاع داشت.
نمایش منبع
رجاء بن ابى ضحّاك مى گويد:
دعاى قنوت امام رضا عليه السلام در همه نمازهايش اينگونه بود. بارالها مرا ببخش و به من رحم كن و از خطاهايم آنچه را كه مى دانى بگذر، همانا تو عزيزتر و برتر و گرامى تر هستى.
نمایش منبع
رجاء بن الضحاك مى گويد:
امام رضا عليه السلام هنگامى كه «قل هواللّه » مى خواند، آهسته مى گفت [اَللّه احد] «خدا يكى است» وقتى از خواندن آن فارغ مى شد:سه بار مى فرمود: [كذلك اللّه ربّنا] خدايم اين چنين است.
سوره توحيد، اوصاف و ويژگى هاى خدا را بيان مى كند و خطاب به پيامبر است كه بگو «خدا يگانه است». از اين رو وقتى امام اين سوره را مى خواند، بعد از آيه اول، مى فرمود: «خدا يگانه است» تا به امر خدا عمل كند و چون سوره كه اوصاف خداست به پايان مى رسيد، مى فرمود: «پروردگارم چنين است» و اين، اعتراف و ايمان به خداى يگانه و بى نياز و بى فرزند را مى رساند كه در اين سوره مطرح است.
نمایش منبع
ابراهيم بن عباس مى گويد:
امام رضا عليه السلام را هرگز نديدم كه يكى از غلامان و خدمتكارانش را ناسزا بگويد و يا آب دهانش را به زمين انداخته و در خنده اش قهقهه نمايد بلكه خنده او تبسم بود.
دشنام دادن، آب دهان انداختن، خنده بلند و با قهقهه، نشانه هايى از بى ادبى در معاشرت است. آن حضرت، الگوى متانت و وقار و ادب بود و خنده او هم بى صدا و به صورت لبخند و تبسّم بود و با همه، حتى زير دستان و خدمتكاران هم كريمانه و بزرگوارانه برخورد مى كرد.
نمایش منبع
ابن ابى الحديد معتزلى يكى از علماى بزرگ اهل سنت مى گويد:
على بن موسى الرضا عليه السلام داناترين، باسخاوت ترين و بزرگوارترين مردم از جهت اخلاق و رفتارهاى انسانى بود.
نمایش منبع
ابن شهر آشوب مى گويد:
سفيان ثورى امام عليه السلام را در لباس خز مشاهده كرد گفت اى فرزند پيامبر! اگر لباسى بى ارزشتر از اين مى پوشيدى[بهتر بود ]امام عليه السلام فرمود: دستت را بياور، سپس دستش را گرفت و آن را زير آستينش برد، در زير آن، لباس خشن پشمى را ملاحظه كرد امام فرمود: اى سفيان لباس خز براى مردم است و لباس خشن براى خداست.
رياكاران مردم فريب، در ظاهر خود را زاهد و پارسا نشان مى دهند، امّا اهل دنيايند. ولى مخلصان، زندگى ساده دارند، هر چند براى حفظ آبروى خود و رعايت شأن، ظاهرشان آراسته است و آن حضرت از اين دسته بودند.
نمایش منبع
امام هفتم عليه السلام فرمود:
پسرم على فرزند بزرگتر من و شنواترين و فرمانبرترين آنهاست، با من در كتاب «جفر» و «جامعه» نگاه مى كند، در حاليكه بغير پيامبر و وصى پيامبر كسى در آن نظر نمى كند.
جفر: كتابى كه حوادث جهان توسط حضرت على و امامان ديگر در آن نوشته شده است
جامعه: نام كتاب حضرت على عليه السلام مى باشد كه رمز همه علوم در آن جمع شده است و هر دو از ودائع امامت هستند.
ستايشى كه امام كاظم عليه السلام از فرزند بزرگوارش امام على بن موسى الرضا عليه السلام داشت و او را بزرگ تر، مطيع تر و داناتر از ديگر فرزندانش مى دانست، اشاره به فضايلى است كه او را شايسته امامت پس از خويش مى ساخت و انتظار داشت او را حجّت الهى بشناسند و اطاعت كنند.
نمایش منبع
از ابى عباد نقل شده كه گفت:
بساط امام رضا عليه السلام در تابستانها حصير و در زمستانها گليم پشمى و پوشش آن بزرگوار لباس خشن بود، و هنگامى كه براى مردم ظاهر مى شد خودش را براى آنان مى آراست.
نمایش منبع
نمایش منبع
صولى از مادر بزرگ خود روايت مى كند كه از او درباره امام رضا عليه السلام زياد سؤال مى شد و او مى گفت:
چيزى از او بياد ندارم مـگر اينكه او را مى ديـدم با عود هندى روغنى بخـور مى كرد و پس از آن گلاب و مشك استعمال مى كرد.
از جلوه هاى يك زندگى با نشاط، بهره گيرى از عطر و گلاب و بوهاى خوش است كه هم روابط را گرم تر و صميمى تر مى سازد، هم بر جاذبه و محبّت مى افزايد و هم محيطى دلپذير به وجود مى آورد. عطر زدن هنگام نماز هم مستحب است. پيشوايان دينى پيوسته به عطر و آراستگى ظاهرى اهميت مى دادند و به اين سنت دينى عمل مى كردند.
نمایش منبع
انصارى روايت كرد و گفت:
بعضى از وقتها كه خون امام رضا عليه السلام به هيجان مى آمد، در وسط شب حجامت مى گرفت.
حجامت، يكى از روش هاى درمانى براى تصفيه و تنظيم خون است و در سيره امامان ديگر هم وجود داشته است.
نمایش منبع
يونس بن عبدالرحمان مى گويد:
از امام رضا عليه السلامنقش نگين انگشتر خود و پدرش را پرسيدم؟
امام عليه السلام فرمود:
نقش نگين انگشتر من اين است: «ما شاءَ اللّه ُ لاقُوَّةَ إلاّ باللّه ِ» آن چه را كه خـدا بخواهد آن خواهد شد و هيچ قدرتى براى غير خدا وجود ندارد و نقش نگين انگشتر پدرم «حَسْبِىَ اللّه ُ» خدايم كفايت مى كند. و آن همان انگشترى است كه با آن مهر مى زنم.
نقش نگين امامان، حالتى شعار گونه داشته و اغلب برگرفته از آيات قرآن بوده و با همان انگشتر كه چنان نقشى داشت، نامه ها را هم به عنوان امضا، مهر مى كردند.
نمایش منبع
از محمد بن جهم نقل شده كه گفته است:
امام رضا عليه السلام [از ميان ميوه ها]
انگور را بيشتر دوست مى داشت.
انگور، ميوه اى لذيذ با خواص بسيار است و در آيات قرآن هم يكى از ميوه هاى بهشتى به شمار آمده است.
نمایش منبع
ابـن شعـبه حـرّانى مى گويد:
امام رضا عليه السلام هروقت كه مى خواست نيازمندى هايش را يادداشت كند اين چنين مى نوشت:
بسم اللّه الرحمن الرحيم انشاء اللّه به خاطر مى آورم.
سپس هر چه را مى خواست مى نوشت.
يادداشت كردن، سبب مى شود انسان كارهاى مورد نظرش را فراموش نكند و همه را انجام دهد. اين كار، هم در برنامه هاى روزانه است، هم در كارهاى علمى و پژوهشى و خوب است كه انسان يادداشت ها را با نام خدا آغاز كند.
نمایش منبع
ابراهيم بن عباس گفت:
امام رضا عليه السلام بيشتر اوقات اين شعر را زمزمه مى كرد. هنگامى كه در ناز و نعمت هستى به آن مغرور مباش، بلكه بگو خدايا نعمتت را تمام كن و سلامتى بده.
دنيا، سراى دگرگونى است و نعمت ها در معرض زوال. پس نبايد به داشته ها و نعمت ها مغرور بود و دوام نعمت را بايد از خدا طلب كرد.
نمایش منبع
ابوالحسين بن محمد كه كاتب امام رضا عليه السلام بود مى گويد:
امام رضا عليه السلام فرزند خود امام محمد تقى عليه السلام را در حاليكه كودكى بيش در مدينه نبود، جز با كنيه اش ياد نمى كرد و مى فرمود:
پسرم ابوجعفر عليه السلام به من اين چنين نوشته، و از او با تعظيم ياد مى كرد و در نهايت بلاغت و زيبائى جواب نامه هايش را پاسخ مى داد.
امام جواد عليه السلام تنها فرزند حضرت رضا عليه السلام بود و بسيار به وى علاقه داشت و مقام و علم و فضل و بركات وجودى او را مطرح مى كرد و زمينه امامت او را پس از خود فراهم مى ساخت. ياد كردنِ با كنيه «ابوجعفر» نشانه اى از اين تكريم و احترام به حضرت جواد عليه السلام بود.
نمایش منبع
ابراهيم بن عباس مى گويد:
امـام رضا عليه السلام صاحب احسان و صدقه نهانى بود و در بيشتر اوقـات در شبهاى تاريك اين عـمل را انجـام مى داد، و هر كسى گمان كند كه در فضـيلت هـمانند او را ديده است هـرگز او را تصـديق نكنـيد.
در سيره اغلب امامان، اينگونه مسائل و خيررسانى پنهانى و ناشناس به مردم و رسيدگى به نيازمندان جامعه نقل شده است و اين از مهم ترين كارهاى خداپسندانه براى يك مسلمان است و همانگونه كه پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرموده و سعدى سروده است، «بنى آدم اعضاى يك پيكرند»، و بايد به هم رسيدگى كنند و در غم و شادى هم شريك گردند.
نمایش منبع
معمّر بن خلاّد گويد:
امام رضا عليه السلام به هنگام خوردن غذا، سينى بزرگى برايش آورده مى شد و در كنار سفره اش قرار مى مى گرفت، و آن حضرت از بهترين غذاهايى كه برايش آورده مى شد مقدارى بر مى گزيد و در آن مى نهاد، سپس آن را براى فقراء مى فرستاد.
اين نهايت تواضع، مردم دوستى، خير رسانى و دلسوزى براى بينوايان و محرومان است. قدرتمندان و ثروتمندان خودخواه، اغلب لذايذ و مزايا را براى خود مى خواهند، ولى اولياى الهى دوست دارند از داشته هاى خود انفاق و احسان كنند و حقوق فقرا و نيازمندان را ادا نمايند.
نمایش منبع
ابراهيم بن عباس مى گويد:
هرگز نديدم كه امام رضا عليه السلام با سخن خود كسى را برنجاند و سخن كسى را قطع كند، تا اينكه سخن خود را تمام بكند، و هرگز حاجت كسى را كه توان اداى آنرا داشت ردّ نمى كرد.
نمایش منبع
از صولى روايت شده كه گفت:
مادر بزرگم[كه مدّتى افختار خدمتكارى امام رضا عليه السلام نصيبش شده بود] به ما گفت: امام رضا عليه السلامپس از خواندن نماز صبح در اول وقت، سر به سجده مى گذاشت، تا هنگامى كه آفتاب بالا مى آمد، سپس براى رسيدگى به امور مردم [و بر طرف نمودن حوائج آنان] مى نشست و يا سوار شده پى كارهاى ديگر مى رفت.
بندگان خاصّ خدا، هم پيوندى استوار با خداوند دارند، هم ارتباط خوبى با بندگان. رسيدگى به مشكلات مردم و رفع نيازهاى آنان نيز از عبادتهاى بزرگ است و بايد از خدا توفيق طلبيد تا از دست ما خيرى به مردم برسد.
نمایش منبع
عبيد بن ابى عبداللّه بغدادى از شخصى نقل مى كند كه گفت:
در محضر امام رضا عليه السلام بودم كه ميهمانى بر او وارد شد، هنگامى كه امام با ميهمان مشغول صحبت بود، شعله چراغ تغيير كرد، ميهمان دستش را دراز كرد تا آن را اصلاح كند، امام عليه السلام او را از اين كار بازداشت و خودش آن را اصلاح نمود، سپس فرمود:
«ما مردمى هستيم كه ميهمانان خود را به كار نمى گماريم».
نمایش منبع
مفيد عليه الرحمه مى گويد:
امام رضا عليه السلام هنگامى كه با مأمون خلوت مى كرد او را زياد موعظه مى نمود و از خدا مى ترساند، و كارهاى خلافى را كه مرتكب مى شد تقبيح مى نمود. و مأمون در ظاهر اظهار قبول كرده و ناراحتى و سنگينى آن را پنهان نمود.
امر به معروف و نهى از منكر، خصوصا نسبت به مسؤولان و مجريان، از تكاليف سنگين است و گفتن سخن حق در برابر حكّام ستمگر جهادى بزرگ محسوب مى شود. تذكّر خصوصى به مأمون، براى آن بود كه خشم او برانگيخته نشود و موعظه امام را بهتر بپذيرد.
نمایش منبع
نادر خدمتگزار امام مى گويد:
امام رضا عليه السلام حلواى گردوئى
را لقمه كرده و به من مى داد.
اين رفتار صميمى و متواضعانه با زيردستان و خادمان، روح برادرى و اخوّت را مى افزايد و محبّت مى آورد.
نمایش منبع
نادر خدمتگزار حضرت مى گويد:
امام رضا عليه السلام هنگام غذا خوردن يكى از ما خدمتگزاران هيچ كارى از او نمى خواست تا اينكه از غذايش دست مى كشيد.
غلامان و خدمتگزاران نيز از نظر انسانى حق و حقوقى دارند و خصلت انسانى ايجاب مى كند كه به آنها توجّه شود. نحوه رفتار امام با خدمتگزاران و مدارا با آنان، الگوى همه مسؤولان و دولتمردانى است كه زير دستانى دارند، تا حق انسانى آنان را محترم بشمارند و به عواطف، احساسات، نيازها و استراحتشان توجه داشته باشند و فرصتى براى كارهاى شخصى و خورد و خوراك به آنان بدهند.
نمایش منبع
ياسر خدمتگزار امام عليه السلام مى گويد:
امام رضا عليه السلام هر وقت فرصت پيدا مى كرد همه خدمتگزاران را از كوچك و بزرگ دور خود جمع مى كرد، و با آنان به گفتگو بنشسته و مأنوس مى گشت، و آنان هم با او أنس پيدا مى نمودند. و هر گاه سر سفره مى نشست، از هيچكدام آنان غفلت نمى كرد، چه كوچك و چه بزرگ، حتى اصطبل دار و حجامتگر را هم كنار خودش بر سر سفره مى نشاند.
خداوند مى فرمايد: ما همه شما را از يك مرد و زن آفريديم و شما را قبيله قبيله و گروه گروه قرار داديم تا يكديگر را بشناسيد و گرامى ترين شما نزد خدا با تقواترين شماست. (حجرات، آيه 13).
نمایش منبع
سليمان بن جعفر جعفرى گويد:
براى انجام كارى پيش امام رضا عليه السلام رفته بودم، او با معتّب به خانه اش وارد شد، ديد غلامانش گِل كارى مى كنند و كارگر غريبى را نيز به كار گمارده اند.
فرمود: آيا مزدش را تعيين كرده ايد،
گفتند: نه،
فرمود: چندين بار من شما را از انجام اين كار نهى نموده ام و گفته ام: هيچكس را براى كارى استخدام نكنيد مگر اينكه اجرتش را معيّن كرده باشيد.
تعيين اجرت كارگر، از بروز اختلاف پيشگيرى مى كند و وقتى پرداخت شود، راضى است. امّا بدون آن، هم اختلاف پيش مى آيد، هم فكر مى كند حق كامل او پرداخت نشده است.
نمایش منبع
امام صادق عليه السلام:
لَو أدرَكتُهُ لَخَدَمتُهُ أيّامَ حَياتي؛
اگر او [امام زمان عليه السلام] را دريابم، تمام عمر به او خدمت مىكنم.
الغيبه نعمانى ، ص 245
.jpg "سوت پایان مسابقه")
.jpg "توبه")
- رسول خدا صلی الله علیه و آله 11014 حدیث
- فاطمه زهرا سلام الله علیها 90 حدیث
- امیرالمؤمنین علی علیه السلام 17430 حدیث
- امام حسن علیه السلام 332 حدیث
- امام حسین علیه السلام 321 حدیث
- امام سجاد علیه السلام 880 حدیث
- امام باقر علیه السلام 1811 حدیث
- امام صادق علیه السلام 6388 حدیث
- امام کاظم علیه السلام 664 حدیث
- امام رضا علیه السلام 773 حدیث
- امام جواد علیه السلام 166 حدیث
- امام هادی علیه السلام 188 حدیث
- امام حسن عسکری علیه السلام 233 حدیث
- امام مهدی علیه السلام 82 حدیث
- حضرت عیسی علیه السلام 245 حدیث
- حضرت موسی علیه السلام 32 حدیث
- لقمان حکیم علیه السلام 94 حدیث
- خضر نبی علیه السلام 14 حدیث
- قدسی (احادیث قدسی) 43 حدیث
- حضرت آدم علیه السلام 4 حدیث
- حضرت یوسف علیه السلام 3 حدیث
- حضرت ابراهیم علیه السلام 3 حدیث
- حضرت سلیمان علیه السلام 9 حدیث
- حضرت داوود علیه السلام 21 حدیث
- حضرت عزیر علیه السلام 1 حدیث
- حضرت ادریس علیه السلام 3 حدیث
- حضرت یحیی علیه السلام 8 حدیث
تــعــداد كــتــابــهــا : 111
تــعــداد احــاديــث : 45456
تــعــداد تــصــاویــر : 3838
تــعــداد حــدیــث روز : 685