فصل يكم : سخت كوشى در عمل

امام على عليه السلام: اى گروه شيعيان من! بركارى كه از پاداش آن بى نياز نيستيد، شكيبا باشيد و در ترك كارى كه تاب كيفرش را نداريد، پايدارى ورزيد، (زيرا) ما شكيبايى بر طاعت خدا را، آسانتر از شكيبايى بر عذاب خداى عز و جليافته ايم. بدانيد كه شما عمرى محدود و آرزويى دراز و نَفَسى شماره شده داريد و لاجرم عمر به سرآيد و بساط آرزو درهم پيچيده شود و نَفَسها به شماره افتد. حضرت سپس اشك ريخت و اين آيه را خواند: «همانا بر شما نگهبانانى گماشته شده اند. [فرشتگان] بزرگوارى كه نويسندگان [اعمال شما ]هستند. آن چه را مى كنيد، مى دانند» .

امام سجاد عليه السلام: اى گروه اصحاب من! شما را به آخرت سفارش مى كنم و به دنيا سفارشتان نمى كنم؛ زيرا خود بدان سفارش شده ايد و بدان آزمنديد و به دامن آن چنگ افكنده ايد.
اى گروه اصحاب من! دنيا، سراى گذر است و آخرت، سراى ماندن، پس از گذرگاه خود براى قرارگاهتان توشه برگيريد و پرده هاى خود را در پيشگاه كسى كه رازهايتان بر او پوشيده نيست، مَدَريد و دلهاى خود را از دنيا بيرون كنيد، پيش از آن كه كالبدهايتان از آن بيرون رود.

عمرو بن سعيد بن هلال: من و گروهى به خدمت حضرت باقر عليه السلامرسيديم، آن حضرت فرمود: شما تكيه گاه ميانه باشيد كه تندرونده به سوى شما برگردد و واپس مانده به شما بپيوندد، اى شيعه خاندان محمّد! عمل كنيد كه، به خداسوگند، ميان ما وخدا هيچ خويشاوندى نيست وما را بر خداوند حجّتى نه وجز با طاعت، به خداوند نزديك نتوان شد: كسى كه فرمانبردار (خدا) باشد ولايت ما او را سود بخشد و كسى كه نافرمان باشد ولايت ما او را سودى نبخشد. عمرو مى گويد: حضرت سپس رو به ما كردوفرمود: مغرورنشويد و (در كار وعمل) سستى مورزيد. من عرض كردم: تكيه گاه ميانه چيست؟ فرمود: نمى بينيد كه وقتى وارد اتاقى مى شويد كه متكّاها وفرشهايى دارد، شما به طرف متكاى وسطى مى رويد وآن را بر ساير متكاها، ترجيح مى دهيد.

جابر از امام باقر عليه السلام: آن حضرت به من فرمود: اى جابر! آيا كسى را كه ادعاى تشيّع مى كند همين كافى است كه دم از محبّت ما خاندان زند؟! به خدا سوگند، شيعه ما نيست، مگر آن كسى كه از خدا پروا كند و او را فرمان برد. اى جابر! اينان شناخته نشوند، مگر با فروتنى و خشوع و امانت دارى و بسيار بودن به ياد خدا و روزه و نماز و نيكى به پدر و مادر و رسيدگى به همسايگان تهيدست و مستمند و بدهكاران و يتيمان و راستگويى و تلاوت قرآن و درباره مردم چيزى جز خير و خوبى نگفتن و اين كه در همه چيز، امين و امانتدار معاشران خود باشند. جابر مى گويد: عرض كردم: يابن رسول اللّه ! امروزه ما احدى را با اين صفات سراغ نداريم. حضرت فرمود: اى جابر! زنهار كه عقايد [باطله] گوناگون تو را به بيراهه نكشاند. آيا همين بس است كه فردى بگويد: من على را دوست دارم و او را ولىّ خود مى دانم اما، با اين حال، در كار و عمل (براى آخرت) كوشا نباشد؟ اگر بگويد: من رسول خدا صلي الله عليه و آله را دوست دارم، رسول خدا صلي الله عليه و آله كه بهتر از على عليه السلام است، اما از روش او پيروى نكند و به سنّت وى رفتار ننمايد، محبّتش به پيامبر او را هيچ سودى نرساند. پس، از [كيفر ]خدا بترسيد و براى [رسيدن به] آن چه نزد خداست، كار كنيد. خدا با هيچ كس، خويشاوندى ندارد.
محبوبترين بندگان نزد خداى عز و جل (و گراميترين آنان در پيشگاه او) ، پرهيزگارترين و فرمانبردارترين آنان است. اى جابر! به خدا قسم كه جز با طاعت، به خداى تبارك و تعالى نزديك نتوان شد و ما برات آزادى [از دوزخ براى كسى] نداريم و هيچ كس را بر خداوند حجّتى نيست. هر كه فرمانبردار خدا باشد همو دوست ماست و هر كه نافرمانى خدا كند همو دشمن ماست و ولايت و دوستى ما، جز با عمل و پارسايى به دست نيايد.

امام باقر عليه السلام: ما را با پارسايى (خود) يارى رسانيد، زيرا هر كس از شما خداى عز و جلرا با پارسايى ديدار كند، او را نزد خداوند گشايش باشد و خداى عز و جلمى فرمايد: «و آنها كه از خدا و رسول فرمان برند در زمره كسانى خواهند بود كه خدا ايشان را گرامى داشته است (يعنى) با پيامبران و صدّيقان و شهيدان و شايستگان اند و چه نيكو همدمانى هستند اينان» . پيامبر از ماست و صدّيق و شهيدان و شايستگان (نيز) از ما هستند.

امام باقر عليه السلام ـ به فضيل ـ : دوستان ما را كه ديدى، از جانب ما سلام برسان و به ايشان بگو: در نزد خدا از دست من براى شما كارى ساخته نيست، جز اين كه پارسايى پيشه كنيد. پس زبانهاى خود را حفظ كنيد و دستهايتان را باز داريد و بر شما باد شكيبايى و نماز كه خداوند، با شكيبايان است.

امام صادق عليه السلام: اى پسر جندب! به گروه شيعيان ما [پيام] برسان و به آنان بگو: مبادا راههاى گوناگون، شما را به بيراهه كشاند، زيرا به خدا سوگند كه ولايت و دوستى ما، جز با پارسايى و سخت كوشى در دنيا و هميارى و همدردى با برادران دينى به دست نيايد و كسى كه به مردم ستم كند، شيعه ما نيست.

امام صادق عليه السلام: بر تو باد پروا داشتن از خدا و پارسايى و سخت كوشى [در كار و عمل] و راستگويى وامانتدارى وخوشخويى وحُسن همسايگى. مردم را [عملاً و] با غير زبان به (مذهب) خود دعوت كنيد و زيور ما باشيد و مايه زشتى و ننگ ما نباشيد. بر شما باد طول دادن ركوع و سجود؛ زيرا هرگاه فردى از شما ركوع و سجود را به درازا كشاند، شيطان از پشت سر او فرياد برآورد و بگويد: اى واى! او فرمان برد و من نافرمانى كردم، او سجده كرد و من سرپيچى .

امام صادق عليه السلام: اى گروه شيعيان! زيور ما باشيد و مايه ننگ و زشتى ما نباشيد، با مردم نيكو سخن بگوييد، زبانهايتان را نگهداريد و آنها را از زياده گويى و زشت گويى باز داريد.

امام صادق عليه السلام: مردم را با غير زبان خود [به مذهب خويش] دعوت كنيد، تا پارسايى و سخت كوشى [در عمل و عبادت] و نماز و خوبى را از شما ببينند؛ زيرا اينها، خود [بهترين] مبلّغند.

امام صادق عليه السلام: اى مفضّل! به شيعيان ما بگو: با خويشتندارى از حرامهاى خدا و دورى از گناهان و در پى [جلب] خشنودى خدا بودن، دعوتگر (مردم) به سوى ما باشيد؛ زيرا اگر چنين باشند مردم، خود به جانب ما مى شتابند.

امام صادق عليه السلام: مبادا كارى كنيد كه به سبب آن، ما را سرزنش كنند؛ زيرا به سبب كردار فرزند بد، پدر او سرزنش مى شود، براى كسى كه به او دل سپرده ايد [امام خود ]مايه آراستگى باشيد و باعث ننگ و زشتى اش نباشيد.