فصل سوم : اهل بيت و مفهوم اهل بيت عليهم السلام

موسى بن عبد ربّه: از حسين بن على عليه السلام شنيدم كه در مسجدالنبى صلي الله عليه و آله ـ در روزگار حيات پدرش على عليه السلام ـ مى فرمود: از پيامبر خدا صلي الله عليه و آله شنيدم كه فرمود: هان، اهل بيت من موجب زنهار دادن به شماست، پس آنها را به سبب محبّت من دوست بداريد و بديشان چنگ در زنيد تا هرگز گمراه نشويد. گفته شد: اهل بيت تو چه كسانى هستند يا رسول اللّه ؟ فرمود: على و دو نوه من و نُه تن از فرزندان حسين كه امامانى هستند امين و معصوم، آگاه باشيد كه ايشان اهل بيت و عترت من و از گوشت و خون من هستند.

امام صادق عليه السلام : به نقل از پدرانش عليهم السلام: پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: من در ميان شما دو چيز گرانسنگ به يادگار مى نهم: كتاب خدا وعترتم كه همان اهل بيت من هستند، اين دو هرگز از يكديگر جدا نشوند تا كنار حوض كوثر بر من وارد شوند، مِثلِ اين دو ـ و دو انگشت سبّابه خود را به يكديگر چسباند ـ، جابر بن عبداللّه انصارى برخاست وعرض كرد: يا رسول اللّه ! عترت تو چه كسانى هستند؟ فرمود: على، حسن، حسين و امامانى كه از پشت حسين هستند تا روز رستاخيز.

امام صادق به نقل از پدرانش عليهم السلام مى فرمايد: درباره اين سخن پيامبر خدا صلي الله عليه و آله كه: «من در ميان شما دو چيز گرانسنگ به يادگار مى نهم: كتاب خدا و عترتم» ، از امير المؤمنين عليه السلام پرسش شد كه «عترت» چه كسانى هستند؟ اميرالمؤمنين عليه السلامفرمود: من و حسن و حسين و امامان نه گانه از فرزندان حسين كه نهمين آنها مهدى ايشان و قائم آنهاست و هرگز از كتاب خدا جدا نشوند و كتاب خدا هم از ايشان جدا نشود تا در كنار حوض كوثر بر پيامبر خدا صلي الله عليه و آله وارد آيند.

امام على عليه السلام : پيامبر خدا صلي الله عليه و آله خوابيد و من و همسرم فاطمه و دو پسرم حسن و حسين را هم خواباند و عبايى قطوانى بر ما افكند و خداوند اين آيه را در حقّ ما نازل فرمود: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبَيْتِ ويُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» . جبرئيل گفت: من هم با شمايم اى محمّد. پس جبرئيل، ششمين ما بود.

امام على عليه السلام : پيامبر خدا صلي الله عليه و آله ما ـ من، فاطمه، حسن و حسين ـ را در خانه امّ سلمه گرد آورد و سپس حضرتش با عبايى كه داشت وارد شد و ما هم با او وارد شديم. حضرت صلي الله عليه و آله ما را در آغوش گرفت و فرمود: خدايا! اينان اهل بيت من هستند، پس هر گونه پليدى را از آنها دور كن و كاملاً پاكشان گردان. امّ سلمه گفت: من چه يا رسول اللّه ؟ و نزديك پيامبر شد. پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: تو از كسى هستى كه اصلت از اوست و بر خير و خوبى هستى، پيامبر صلي الله عليه و آله سه بار اين سخن را تكرار كرد.

امام حسين عليه السلام به نقل از پدرش: در خانه امّ سلمه بر پيامبر خدا صلي الله عليه و آله وارد شدم و اين آيه نازل شده بود: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ ويُطَهِّرَكُمْ تطهيراً» . پس پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: اى على! اين آيه در حقّ تو و دو نوه من و امامان از نسل تو نازل شد.

امام حسن عليه السلام : چون آيه تطهير نازل شدپيامبر خدا صلي الله عليه و آله ما را در عبايى خيبرى كه از آنِ امّ سلمه بود گرد آورد و فرمود: بار خدايا! اينان اهل بيت و عترت من هستند، پس هر گونه پليدى را از آنها دور كن و كاملاً پاكشان گردان.

امام حسن عليه السلام به هنگام شهادت حضرت على عليه السلام در خطبه اى پس از حمد و ثناى الهى فرمود: منم فرزند مژده دهنده و بيم دهنده و فرزند كسى كه با اذن خدا به سوى او فرا مى خواند. منم فرزند آن چراغ پرتو افشان، من از اهل بيتى هستم كه جبرئيل به سوى ما نازل مى شد و از نزد ما اوج مى گرفت. من از اهل بيتى هستم كه خداوند هر گونه پليدى را از آنها دور كرده كاملاً پاكشان گردانيده است.

امام صادق عليه السلام : به نقل از پدرش و او به نقل از جدّش حسن بن على عليه السلامدر بيان اين آيه مباركه: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ ويُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» . فرمود: چون آيه تطهير نازل شد پيامر خدا صلي الله عليه و آله من و برادرم و مادرم و پدرم را گرد آورد و ما و خودش را با عبايى خيبرى كه از آنِ امّ سلمه بود پوشاند. اين در خانه امّ سلمه و در روزى بود كه پيامبر به خانه او مى رفت. پس پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: خدايا! اينان اهل بيت، خاندان و عترت من هستند، پس هر گونه پليدى را از آنها دور كن و كاملاً پاكشان گردان. امّ سلمه ـ رضى اللّه عنها ـ گفت: يا رسول اللّه ! آيا من هم همراه ايشان زير عبا بيايم؟ پيامبر صلي الله عليه و آله به او فرمود: خداوند بر تو رحمت آورَد، تو بر خير و به سوى خيرى و من چقدر از تو خشنودم، ولى اين به من و ايشان اختصاص دارد.

امام حسن عليه السلام : در خطبه اى: اى اهل عراق! در حقّ ما تقوا در پيش گيريد كه ما امرا و ميهمانان شما هستيم و اهل بيتى هستيم كه خداوند در حقّ ما فرموده است: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ ويُطَهِّرَكُمْ تَطهيراً» .

امام حسن عليه السلام در ماجرايى ميان ايشان و عمرو بن عاص: از من دور شو كه تو پليدى وپلشتى هستى و ما خاندان پاكى و پاكيزگى هستيم كه خداوند پليدى و پلشتى را از ما دور كرده، كاملاً پاكمان گردانيده است.

امام حسين عليه السلام : در ماجرايى ميان ايشان و مروان بن حكم: از من دور شو كه تو پليدى هستى و ما خاندان پاكى و پاكيزگى كه خداوند اين آيه را در حقّ ما نازل كرده است: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ ويُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» .

ابو ديلم: على بن الحسين به مردى از شاميان فرمود: آيا در سوره احزاب خوانده اى كه: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ ويُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» آن مرد گفت: آيا شما، هم ايشان هستيد؟ حضرت عليه السلامفرمود: آرى.

ابو نعيم به نقل از گروهى كه همراه اسيران كربلا مى رفته اند: چون به دمشق وارد شديم زنان و اسيران را در روز روشن و با روى باز وارد كردند. سنگدلان شامى گفتند: اسيرانى به اين نيكويى نديده ايم. شما كيستيد؟ سُكينه دختر حسين عليه السلام گفت: ما اسراى خاندان محمّديم. آنها بر سكوى مسجد، جايى كه اسرا را نگاه مى داشتند نگاه داشته شدند، در حالى كه على بن الحسين عليه السلامكه در آن هنگام نوجوانى بود در ميان آنها حضور داشت. پيرمردى از شاميان نزد آنها آمد و گفت: خدايى را سپاس كه شما را كشت و نابود كرد و شاخ فتنه را بريد. و از نكوهش آنها كوتاهى نكرد. چون سخنش تمام شد على بن الحسين عليه السلام به او فرمود: آيا كتاب خدا را خوانده اى؟ گفت: آرى. امام عليه السلامفرمود: آيا اين آيه را خوانده اى: «بر اين رسالت، مزدى از شما جز دوست داشتن خويشاوندان نمى خواهم» ؟ گفت: آرى. حضرت عليه السلامفرمود: ما همانها هستيم. سپس فرمود: آيا اين آيه را خوانده اى؟ «و حقّ خويشاوندان را ادا كن» ؟ گفت: آرى. حضرت عليه السلامفرمود: ما هم ايشان هستيم. حضرت عليه السلام فرمود: آيا اين آيه را خوانده اى: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ الْبيتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» ؟ گفت: آرى. امام فرمود: ما هم آنها هستيم.
در اين جا مرد شامى دست خود را به آسمان برد و ـ سه بار ـ گفت: خدايا! به درگاه تو توبه مى كنم. خدايا از دشمن خاندان محمّد و قاتلان اهل بيت محمّد به درگاه تو برائت مى جويم، من قرآن را خوانده بودم ولى تا امروز اين حقايق را در نيافته بودم.

ابو الجارود پيرامون آيه: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» به نقل از امام باقر عليه السلام مى گويد: اين آيه در حقّ پيامبر خدا صلي الله عليه و آله ، على بن ابى طالب، فاطمه، حسن و حسين عليهم السلام نازل شده است. نزول اين آيه در خانه امّ سلمه همسر پيامبر صلي الله عليه و آله بود: پيامبر خدا صلي الله عليه و آله على، فاطمه، حسن و حسين را فرا خواند و عبايى خيبرى بر آنها پوشاند و خود به همراه آنها زير آن عبا رفت و سپس فرمود: خدايا! اينان همان اهل بيت من هستند كه آن وعده ها را در حقّ ايشان دادى، خدايا هر گونه پليدى را از آنها دور بدار و كاملاً پاكشان گردان. اين آيه نازل شد. امّ سلمه گفت: من هم با ايشانم اى رسول اللّه ! پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: مژده باد تو را اى امّ سلمه، تو به سوى خير و نيكى روانى.
ابو الجارود: زيد بن على بن الحسين عليه السلام گفته است: نادانانى از مردم گمان مى كنند مقصود خداوند از اين آيه همسران پيامبر است. اينان دروغ گفته اند ومرتكب گناه شده اند. اگر مقصود خداونداز اين آيه همسران پيامبربودمى فرمود: «ليذهب عنكنَ الرجس ويطهّركُنَ تطهيراً» ، وكلام در سياق تأنيث مى آمد چنان كه در اين آيات: «آن چه را در خانه هايتان (از آيه خدا) تلاوت مى شود ياد كنيد» ، «زينتهاى خود را آشكار مكنيد» ، «شما همانند ديگر زنان نيستيد» .

امام صادق عليه السلام در حديثى مفصّل مى فرمايد: مقصود از آيه: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» على، حسن و حسين و فاطمه بود. پيامبر خدا صلي الله عليه و آله آنها را در خانه امّ سلمه زير عبايى قرار داد و سپس فرمود: خدايا هرپيامبر خانواده اى دارد و گنجينه اى نفيس واينان اهل بيت و گنجينه نفيس من هستند. امّ سلمه گفت: آيا من از اهل بيت تو نيستم؟ پيامبر صلي الله عليه و آله فرمود: تو به سوى خير روانى، ولى اهل بيت و گنجينه نفيس من اينانند.

ابو بصير: به امام جعفر صادق عليه السلام عرض كردم: آل محمّد چه كسانى هستند؟ فرمود: نسل او. عرض كردم: اهل بيت او چه كسانى هستند؟ فرمود: امامان وصىّ. عرض كردم: عترت او كيانند؟ فرمود: اصحاب كساء. عرض كردم: امّت او چه كسانى هستند؟ فرمود: مؤمنانى كه به آن چه از نزد خداوند عز و جل آمده است باور دارند و به دو ثقلى چنگ در مى زنند كه مأمور چنگ زدن به آن دو هستند يعنى كتاب خدا و عترت پيامبر كه همان اهل بيت او هستند؛ كسانى كه خداوند هر گونه پليدى را از آنها دور كرده و كاملاً پاكشان گردانيده است و اين دو پس از پيامبر خدا صلي الله عليه و آله جانشينان بر امّت هستند.

عبدالرحمان بن كثير: به امام صادق عليه السلام عرض كردم: مقصود خداوند از اين آيه: «اِنّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ ويُطَهِّرَكُمْ تَطْهيراً» چيست؟ حضرت عليه السلام فرمود: اين آيه در حقّ پيامبر، اميرالمؤمنين، حسن، حسين و فاطمه نازل شده است. چون خداوند عزّوجل جان از پيامبرش ستاند اميرالمؤمنين آمد و در پى او حسن و سپس حسين عليهم السلام، سپس تأويل اين آيه به ميان آمد: «به حكم كتاب خدا، خويشاوندان به يكديگر سزاوارترند» و اين در حالى بود كه على بن الحسين عليه السلام امام بود و سپس در فرزندان امام و وصىّ او جريان يافت كه اطاعت از آنها اطاعت از خدا وسركشى از آنها سركشى از خداوند عزّوجل است.

ريّان بن صلت: امام رضا عليه السلام در مجلس مأمون در مرو حاضر شد. گروهى از عراقيان وخراسانيان در مجلس او گردآمده بودند... مأمون پرسيد: عترت طاهره چه كسانى هستند؟ امام رضا عليه السلام فرمود: كسانى كه خداوند در كتابش با اين سخن توصيفشان كرده است: «اِنَّما يُريدُ اللّه ُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ اَهْلَ البيتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تطهيراً» و همان كسانى كه پيامبر صلي الله عليه و آله در حقّشان فرمود: من در ميان شما دو ثقل به يادگار مى نهم: كتاب خدا و عترتم كه همان اهل بيت منند، اين دو هرگز از يكديگر جدا نشوند تا كنار حوض كوثر بر من وارد آيند، بنگريد چگونه در اين دو، جانشينى من مى كنيد، به آنها نياموزيد كه آنها از شما داناترند.
علما (ى حاضر در مجلس) گفتند: اى اباالحسن! پيرامون عترت با ما سخن بگو، آيا آنها همان «آل» هستند يا جز آل. امام رضا عليه السلام فرمود: آنها همان آل هستند. علما گفتند: اما از خود رسول اللّه صلي الله عليه و آله نقل مى شود كه فرموده است: امّت من آل من هستند و اصحاب پيامبر نيز با خبر مستفيضى كه (چون راوايان بسيار دارد) نمى توان آن را ردّ كرد مى گويند كه آل محمّد، همان امّت اوست. امام رضا عليه السلام فرمود: به من بگوييد آيا صدقه بر آل، حرام است؟ گفتند: آرى. حضرت عليه السلام فرمود: پس بر امّت هم حرام مى شود؟ گفتند: نه. امام عليه السلامفرمود: اين است تفاوت ميان آل و امّت.