فرشته مرگ

كنز العمّال : پيامبر خدا صلى الله عليه و آله ملك الموت را بر بالين مردى از انصار ديد، فرمود : اى ملك الموت! با صحابى من مدارا كن كه او مؤمن است. ملك الموت گفت : آسوده خاطر باش و غم به خود راه مده و بدان كه من با هر مؤمنى مدارا مى كنم. اى محمّد! بدان كه من جان فرزند آدم را مى گيرم و چون كسى از خانواده او فرياد ناله سر دهد، با روحى كه گرفته ام در ميان حياط مى ايستم و مى گويم : اين چه فريادى است؟ به خدا قسم كه ما به او ستم نكرديم و [در گرفتن جانش] بر اجلش پيشى نگرفتيم و زودتر از تقديرش به سراغش نيامديم و در ستاندن جانش ما را گناهى نيست. اگر به آنچه خدا كرده راضى باشيد اجر يابيد و اگر اندوهگين و ناراضى باشيد، گناهكار شويد.

امام على عليه السلام ـ در پاسخ به زنديقى كه مدّعى تناقض در [اين آيه هاى ]قرآن بود : «اللّه يتوفّى الانفس حين موتها ؛ به تمامى باز مى ستاند روح مردم را هنگام مرگشان» و آيه «يتوفّاكم ملك الموت ؛ فرشته مرگ شما را مى ستاند» و «توفّته رسلنا ؛ فرستادگان ما او را مى ميرانند» و «تتوَفّاهم الملائكة طيّبين ؛ فرشتگان جانشان را مى ستانند در حالى كه پاكند» و «الذين تتوّفاهم الملائكة ظالمى انفسهم ؛ و كسانى كه فرشتگان جانشان را مى ستانند، ستمگر به خودند» ـ فرمود : [شأنِ ]خداوند تبارك و تعالى برتر و بزرگتر از آن است كه اين كار [ستاندن جان ها] را خود به عهده گيرد و كار فرستادگان و فرشتگانش كار او به شمار مى آيد؛ چرا كه اينان به فرمان او كار مى كنند··· پس،هركه اهل طاعت و فرمانبرى باشد، ستاندن جانش را فرشتگان رحمت به عهده مى گيرند و هر كه اهل معصيت و نافرمانى باشد، قبض روحش را فرشتگان عذاب به گردن مى گيرند. ملك الموت دستيارانى از فرشتگان رحمت و عذاب دارد كه فرمان او را اجرا مى كنند و كار آنها [در واقع] كار او مى باشد و هر چه آنها انجام مى دهند، به ملك الموت نسبت داده مى شود. بنا بر اين، عمل آنها عمل ملك الموت است و عمل ملك الموت عمل خداست؛ زيرا كه خداوند جان ها را به دست هركه خود بخواهد، مى ستاند.

امام على عليه السلام ـ در پاسخ به زنديق ـ فرمود : خداى تبارك و تعالى، كارها را هر گونه كه بخواهد تدبير مى كند و از آفريدگان خود، هر كه را بخواهد به هر كارى كه بخواهد مى گمارد. ملك الموت را در خصوص هر يك از آفريدگانش كه بخواهد مى گمارد و فرستادگانِ از فرشتگانش را مخصوص هر كس از آفريدگانش كه بخواهد مى گمارد و فرشتگانى را كه خداوند عزّ و جلّ نامشان را برده است نيز مخصوص هر كه از آفريدگانش كه خود خواهد مى گمارد. خداى تبارك و تعالى، امور را هر گونه كه خواهد تدبير مى كند و دارنده هر علم و دانشى نمى تواند آن را براى همه مردم شرح دهد؛ زيرا بعضى از مردم [در درك مطالب ]قوى هستند و برخى ناتوان. همچنين دريافت و تحمّل برخى از علوم آسان است و برخى ديگر را كسى نمى تواند برتابد، مگر اولياى خاصّ خدا، كه خداوند حمل آن را بر آنها آسان مى كند و در راه فهم آن ياريشان مى رساند. و امّا براى تو همين اندازه بس كه بدانى اين خداوند است كه زنده كننده و ميراننده است و جان ها را با دست هر يك از آفريدگان خود كه بخواهد ـ چه فرشتگانش و چه غير آنان ـ مى ستاند.

امام صادق عليه السلام ـ در توضيح آيات جان ستانان ـ فرمود : خداى تبارك و تعالى براى ملك الموت دستيارانى از فرشتگان قرار داده كه جان ها را مى گيرند؛ همچون رئيس پاسبانان كه دستيارانى از انسان ها دارد و آنها را براى انجام كارهاى خودش مى فرستد. پس، فرشتگان جان مردم را مى گيرند و ملك الموت، در كنار جان هايى كه خودش گرفته، آن جان ها را نيز از فرشتگان تحويل مى گيرد و خداوند عزّ و جلّ همه آن جان ها را از ملك الموت مى ستاند.

امام صادق عليه السلام : به ملك الموت گفته شد : چگونه جان هايى را كه يكى در مغرب است و ديگرى در مشرق، همزمان مى گيرى؟ گفت : من آنها را فرا مى خوانم و آنها هم اجابتم مى كنند. حضرت فرمود : ملك الموت عليه السلام گفت : دنيا در برابر من مانند كاسه اى است در برابر يكى از شما كه هرچه بخواهد از آن بر مى دارد و دنيا در نزد من چون درهمى است در مشتِ يكى از شما، كه هر گونه خواهد آن را مى چرخاند.