تعصّب پسنديده

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : بهترين شما كسى است كه از عشيره خود دفاع كند، به شرط آن كه با اين كار مرتكب گناهى نشود.

امام على عليه السلام ـ در خطبه قاصعه ـ فرمود : من نگريستم، اما احدى از جهانيان را نيافتم كه درباره چيزى تعصب ورزد مگر اين كه تعصّب او علتى داشت كه نادانان را به اشتباه مى افكنَد، يا دليلى كه به انديشه نابخردان مى چسبد؛ جز شما كه براى چيزى تعصب به خرج مى دهيد كه هيچ سبب و علتى برايش شناخته نمى شود. اما ابليس به خاطر اصل و گوهر خويش در برابر آدم عصبيّت نشان داد و بر او به دليل خلقتش [از گل] خرده گرفت و گفت: من از آتشم و تو از گِلى. و اما توانگران مرفه و عيّاش امت ها، به خاطر فراوانى نعمت [اموال و اولاد] تعصّب ورزيدند و گفتند كه: ما داراييها و فرزندان بيشترى داريم و هرگز به عذاب گرفتار نخواهيم شد
پس، اگر چاره اى از داشتن تعصب نيست، بايد تعصّبتان به خاطر خصلتهاى والاى انسانى و كردارهاى پسنديده و امور نيكويى باشد كه خاندانهاى شرافتمند و بزرگوار و دلير عرب و بزرگان و مهتران قبايل در آنها بر يكديگر برترى مى جستند؛ با خلقهاى پسنديده و خردهاى بزرگ و مقامهاى بلند و آثار و رفتارهاى پسنديده. بنا بر اين، براى خصلتهاى پسنديده تعصب به خرج دهيد، خصلتهايى چون: نگاهداشت حق و حرمت همسايگى و پايبندى به عهد و پيمانها و فرمان بردن از نيكيها و مخالفت با تكبّر و گردن فرازى و اقدام به احسان و نيكوكارى و خويشتندارى از زورگويى و تجاوز و بزرگ شمردن قتل نفس و انصاف داشتن با مردم و فرو خوردن خشم و دورى از ايجاد تباهى در جامعه.

امام على عليه السلام : اگر ناگزير از داشتن تعصب هستيد؛ پس، در راه يارى رساندن به حق و كمك به ستمديده تعصّب نشان دهيد.

امام على عليه السلام ـ در خطبه اى كه طىّ آن مردم را به يارى خويش فرا خواند ـ فرمود : براى يارى دادن پروردگارتان منتظر چه هستيد؟ آيا دينى نيست كه شما را گرد هم آورَد و غيرت و تعصّبى نيست كه شما را تكان دهد؟!

امام على عليه السلام ـ نيز در همين زمينه ـ فرمود : آيا دينى نيست كه شما را گرد هم آورد و غيرت و تعصّبى وجود ندارد كه شما را بر انگيزد ؟! آيا شگفت نيست كه معاويه، آن مردمان خشن فرومايه را فرا مى خواند و بى آن كه به آنها كمك و بخششى كند، از او پيروى مى كنند؟!

امام زين العابدين عليه السلام : هيچ تعصّبى به بهشت نرفت، مگر تعصّب حمزة بن عبد المطلب، كه به سبب شكمبه اى كه بر سر پيامبر صلى الله عليه و آله انداخته شد به خشم آمد و مسلمان شد.