دل و مشاهده خدا

ارشاد القلوب: در حديث قدسى معراج آمده است: زندگى جاويدان زندگى اى است كه آدمى براى خود چنان كار كند كه دنيا در نظرش بى ارزش شود و در نگاهش خُرد آيد و آخرت در نظرش بزرگ شود··· هر گاه چنين كند، در دل او چنان محبّتى قرار دهم كه دل او و فراغت و اشتغال و همّت و سخنش از نعمتى كه به دوستداران خود عطا كرده ام، همگى، را از آن خودم گردانم و چشم دل و گوشش را باز كنم تا به دل خود بشنود و به دل خود به شكوه و عظمت من بنگرد.

الأمالى صدوق : در زمان خلافت على عليه السلام ··· شخصى به نام ذِعْلِب در مقابل حضرت ايستاد و عرضه داشت : اى امير مؤمنان! آيا تا كنون پروردگار خود را ديده اى ؟ حضرت فرمود: واى بر تو اى ذعلب! من خدايى را كه نديده باشم نمى پرستم. عرض كرد: چگونه او را ديده اى، برايمان وصفش كن؟ حضرت فرمود: واى بر تو! چشمها او را با نگاه كردن نديده اند، بلكه دلها از طريق حقايق ايمان (تصديقات و باورهاى عقلى يا انوار عقلى ناشى از ايمان) مشاهده اش كرده اند.

امام باقر عليه السلام ـ در پاسخ مردى از خوارج كه از مشاهده خدا پرسيد ـ فرمود : چشمها با نگاه ظاهِرى، او را نديده اند ، بلكه دلها از طريق حقايق ايمان مشاهده اش كرده اند.

امام صادق عليه السلام : فردى يهودى خدمت امام على عليه السلام رسيد. عرضه داشت: اى على آيا پروردگارت را ديده اى؟ حضرت فرمود: من كسى نيستم كه خدايى را بپرستم كه نديده ام. سپس فرمود: ديدگان ، او را به نگاه چشم ها نديده اند، بلكه ايمان به غيب، دلها را به او گره زده است.

الاحتجاج : مردى خدمت امام صادق عليه السلام رسيد و گفت : آيا خدايى را كه عبادت مى كنى ديده اى؟ حضرت فرمود : من چيزى را كه نديده باشم عبادت نمى كنم. پرسيد: چگونه او را ديده اى؟ فرمود: چشمها با مشاهده عينى او را نديده اند، بلكه دلها از طريق حقايق ايمان مشاهده اش كرده اند. او با حواس درك نمى شود و با مردم سنجيده نمى گردد. او بدون تشبيه، شناخته شده است.

التوحيد ـ به نقل از ابو بصير ـ : از امام صادق عليه السلام سؤال كردم : آيا مؤمنان در روز رستاخيز خدا را مى بينند ؟ حضرت فرمود : آرى، پيش از روز قيامت هم او را ديده اند! عرض كردم: چه وقت؟ فرمود: هنگامى كه به آنان فرمود: «آيا من پروردگار شما نيستم؟ گفتند: چرا». حضرت سپس لحظاتى سكوت كرد و آن گاه فرمود: همانا مؤمنان، خدا را در دنيا و پيش از روز رستاخيز مى بينند. آيا همين حالا تو او را نمى بينى؟! ابو بصير مى گويد: عرض كردم: قربانت گردم، آيا اين سخن را از قول شما نقل كنم؟ حضرت فرمود: نه؛ زيرا اگر آن را نقل كنى و كسى كه معناى سخن تو را نمى فهمد انكارش كند و تصوّر نمايد كه آن تشبيه است، كافر شود. ديدن به دل، با ديدن به چشم فرق مى كند. خداوند برتر و والاتر از آن چيزى است كه مشبِّهه و ملحدان درباره اش مى گويند.