فلسفه شرايع و احكام

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : جبرئيل نزد من آمد و گفت : اى احمد! اسلام ده سهم است و هر كس سهمى از اين سهام نداشته باشد زيان كرده است : اولين سهم ، گواهى دادن به يگانگى خداست كه گفتار است . دوم ، نماز كه طهارت و پاكيزگى است . سوم ، زكات كه فطرت [اسلام] مى باشد . چهارم ، روزه است كه سپر مى باشد . پنجم ، حج كه شريعت مى باشد . ششم ، جهاد كه عزّت مى باشد . هفتم ، امر به معروف كه وفا كردن است . هشتم ، نهى از منكر كه حجّت است . نهم ، اجتماع كه همبستگى و الفت مى باشد . و دهم ، طاعت كه مصونيت [از گناه ]است .

امام على عليه السلام : خداوند، ايمان را براى پاك كردن از شرك واجب فرمود و نماز را براى دور كردن از خود بزرگ بينى، و زكات را وسيله اى براى روزى [نيازمندان ]و روزه را براى آزمودن اخلاص مردمان، و حجّ را سبب نزديكى اهل دين به يكديگر و جهاد را براى عزّت اسلام، و امر به معروف را براى اصلاح توده مردم، و نهى از منكر را به عنوان عامل باز دارنده كم خردان، و صله رحم را براى افزون شدن شمار [افراد]، و قصاص را براى حفظ خونها، و جارى ساختن حدود را براى اهميت دادن به حرامها، و شراب نخوردن را براى حفظ خَرد، و دورى از دزدى را براى خويشتندارى و خود دارى از زنا را براى سالم ماندن نسب، و ترك لواط را براى زياد شدن نسل، و گواهى دادنها را براى آشكار و ثابت شدن حقوق انكار شده، و دروغ نگفتن را براى ارج نهادن به راستى، و سلام كردن (اسلام) را براى ايمنى از ترس و نگرانيها، و امانتدارى (امامت) را براى سامان يافتن كار امّت، و طاعت [از امام] را براى بزرگداشت مقام امامت .

فاطمه زهرا عليها السلام : خداوند ايمان را واجب فرمود ، براى پاك كردن از آلودگى شرك، و نماز را براى دور كردن از كِبر و زكات را براى افزايش روزى، و روزه را براى تثبيت اخلاص، و حج را براى دلدارى (پشت گرمى) دين، و عدالت را براى همبستگى دلها، و فرمانبردارى را براى انتظام آيين، و امامت را براى جلوگيرى از تفرقه، و جهاد را براى عزّت اسلام، و صبر را براى كمك به استحقاق پاداش يافتن، و امر به معروف را براى اصلاح توده مردم، و نيكى كردن به پدر و مادر را براى نگهدارى از ناخشنودى [خدا]، و صله ارحام را براى افزونى تعداد [شما] ، و قصاص را براى حفظ خونها، و وفاى به نذر را براى قرار گرفتنِ [آدمى] در معرض آمرزش و كامل كردن پيمانه ها و ترازوها را براى از بين بردن كم فروشى، و دورى از تهمت زدن به زنان پاكدامن را مانع لعنت و دور شدن از رحمت حق و پرهيز از دزدى را مايه خويشتندارى، و دورى از خوردن مال يتيم را براى جلوگيرى از ظلم، و عدالت در داوريها را براى آرامش مردم، و خداوند عزّ و جلّ شرك را به قصد خالص گردانيدن ربوبيت [خود] حرام فرمود .

امام صادق عليه السلام ـ در پاسخ به پرسش از علل برخى حلال و حرامها ـ فرمود : هيچ حُكْمى بى حِكْمَت وضع نشده است .

امام رضا عليه السلام ـ به فضل بن شاذان ـ فرمود : اگر كسى سؤال كرد و گفت : به من بگو آيا رواست كه خداى حكيم بنده خود را ، بى علّت ، مكلّف به فعلى از افعال كند؟ در جوابش گفته مى شود : روا نيست ؛ زيرا او حكيمى است كه نه كار بيهوده مى كند و نه نادان است . و اگر گفت : پس ، به من بگو كه چرا مردم را مكلّف كرد؟ در جوابش گفته مى شود : بنا به عللى
اگر گفت : به من بگو كه آيا اين علتها شناخته شده و موجودند يا نه شناخته شده اند و نه وجود دارند؟ در جوابش گفته مى شود : اين علل براى اهلش شناخته شده و نزد آنها موجود است
اگر گفت : آيا شما اين علل را مى دانيد يا نمى دانيد؟ در جوابش گفته مى شود : بعضى از آنها را مى دانيم و برخى را نمى دانيم .

امام رضا عليه السلام : علّت غسل جنابت عبارت است از نظافت ، و پاك كردن انسان خودش را از آلودگى كه به او رسيده است و نيز پاك كردن بقيّه بدنش .