دانش پژوهى

امام صادق عليه السلام :يكى از نصايح لقمان به پسرش ، اين بود كه گفت : «اى پسرم! بخشى از روز و شب و ساعات خود را براى دانش پژوهى قرار ده؛ زيرا هيچ زيانى را مانند ترك آن نخواهى يافت» .

عيون الأخبار ، ابن قتيبه :در حكمت هاى لقمان خواندم كه به پسرش گفت: «اى پسرم! دانشمند يا دانش آموز، يا شنونده [ ى دانش]، يا دوست دار [ دانش] باش، و پنجمى نباش ، و گرنه ، نابود مى شوى» .

الاختصاص ـ به نقل از اوزاعى ـ : لقمان به پسرش گفت: «اى پسرم! به كمك دانشت ، پيش از رسيدن اجل و پيش از درهم ريختن كوه ها و پيش از درهم پيچيدن خورشيد و ماه، [در كارهاى نيك] پيشى بگير» .

تنبيه الخواطر :لقمان به پسرش گفت : «اى پسرم! آنچه را كه نمى دانى ، از دانشمندان فرابگير و آنچه را كه مى دانى ، به مردم بياموز» .

المواعظ العددية :لقمان به پسرش گفت : «اى پسرم! دانش را بياموز ، هر چند با آن به بهره اى نرسى؛ زيرا اگر زمانه به خاطر تو مذمّت شود ، بهتر است از اين كه زمانه تو را مذمّت كند» .

المحاسن و الأضداد، جاحظ :لقمان به پسرش گفت: «اى پسرم! در تحصيل دانش بشتاب؛ زيرا دانش ، ميراثِ از دستْ نرفتنى و همراهِ بيزارْ نشدنى و بهره پُر ارزشى از مردم است و در ميان مردم ، خواستنى است» .

جامع بيان العلم و فضله :لقمان حكيم به پسرش گفت: «اى پسرم! در كودكى در پىِ دانش باش؛ چرا كه به دست آوردن دانش ، بر بزرگ سال سخت است» .

امام صادق عليه السلام ـ در بيان موعظه لقمان عليه السلام به پسرش ـ : اى پسرم! اگر در كودكى ادب آموختى ، در بزرگى سودش را مى برى . هر كس آهنگ ادب كند ، به آن اهتمام مى ورزد، و هر كس بدان اهتمام ورزد ، زحمتِ دانستن آن را تحمّل مى كند، و هر كس زحمت دانستن آن را بپذيرد ، جستجويش [در پى دانش] زياد مى شود، و هر كس جستجويش زياد شود، سودش را درمى يابد .
پس آن را عادت خود قرار دِه؛ چرا كه تو جانشين گذشتگانى و به وسيله آن ، جانشين خود را سود مى بخشى و علاقه مند ، براى آن به تو اميد مى بندد و ترسان، از عظمت تو مى هراسد . و از تنبلى نسبت به آن و از رفتن در پىِ غير آن بپرهيز ؛ زيرا اگر در برابر دنيا شكست بخورى ، در برابر آخرت ، مغلوب نمى شوى ؛ ولى اگر جستجوى دانش در جايگاه هاى خودش را از دست بدهى ، در برابر آخرت ، مغلوب مى شوى .
بخشى از روزها و شب ها و لحظاتت را براى جستجوى دانش قرار بده ؛ چرا كه تو زيانى شديدتر از ترك آن را نمى يابى. و در آن ، با هيچ فرد لجوجى مستيز، و با هيچ فقيهى مجادله، با هيچ پادشاهى دشمنى، و با هيچ ستمگرى همراهى نكن و او را تصديق منما . و با فاسقِ آلوده به گناه ، همنشينى نكن، و با متّهم [نيز] همنشينى نكن، و دانش خود را ذخيره كن ، همان طور كه پولت را ذخيره مى كنى.