چهل حديث « راستگویی و دروغگویی »

مقــدمه

راستگويى و دروغگويى دو حالت اخلاقى است كه ريشه در اعتقادات و باورهاى دينى دارد، راستگويى حركتى در مسير فطرت است و دروغگويى حركتى برخلاف مسير فطرت. راستگويى نهالى بالنده و رشد يافته در سرزمين پاك اخلاص و صداقت است و دروغگويى بوته اى آفت زده و خشكيده در شور زار روان آدمى.
انگيزه راستگويى توانمندى اراده و اعتماد به نفس و دروغگويى انعكاس ضعفها و ناتوانيها و نفاقهاى درونى است.
از طرف ديگر «دروغ» يكى از بدترين عادات و بزرگترين گناهان و موانع رشد و كمال به شمار مى رود، كه مى توان در پرتو انديشه و تعقل صحيح آن را مهار كرد و با سلاح ايمان و دانش و آگاهى آثار ناهنجار دروغگويى را از جامعه زدود.
اگر دروغ گفتن در دين مقدس اسلام ممنوع است و دروغگو مورد نكوهش قرار مى گيرد و دروغ كليد همه بديها و شرور ناميده مى شود، در مقابل، بر راستى و صداقت در آيين محمدى صلي الله عليه و آلهتأكيد شده و راستگو مورد تحسين واقع مى شود و از باب «اَلنَّجاةُ فِى الصِّدْقْ» نجات در راستگويى است، صداقت و راستگويى كليد همه خوبيها و پاكى ها و نيكى هاست و گفته هاى انسان هم بخشى از عملهاى اوست و بر نيك و بد آن مؤاخذه خواهد شد. و... خداوند با صادقان است و از دروغگويان بيزار.
بكوشيم تا طعم شيرين صداقت در گفتار و رفتار را به ذائقه جان بچشانيم.
ان شاءا...
سيدعباس رفيعى پور علوى علويجه
مهر 74

قالَ اللّه ُ تَبارَكَ وَ تَعالى:
وَ لَقَدْ فَتَنَّا الَّذينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللّه ُ الَّذينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكاذِبينَ. خداوند كسانى را كه قبل از شما بودند مـورد امتـحـان و آزمـايش قـرار داد، تا معلوم شود [كدام در گفتار وكردارشان ]راستگو و [ كدام يـك ]دروغـگو هستـند.

نمایش منبع

بخش اول:

راستگويى

جايگاه راستگو در قيامت

1 قالَ النَّبِىُّ صلي الله عليه و آله: اَقْرَبُكُمْ مِنىّ غَدا فِى الْمَوْقِفِ اَصْـدَقُكُمْ فِى الْحَـديثِ وَ اَدّاكُمْ لِلأمانَةِ وَ اَوْفاكُمْ بِالْعَهْدِ وَ اَحْسَنُكُمْ خُلْقا وَ اَقْرَبُكُمْ مِنَ النّاسِ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: كسانى كه در سخن گفتن راستگوتر و در اداى امانت مواظب تر و در عهد و پيمان با وفاتر و در اخــلاق نيـكوتر و با مردم صميمى تر هستند، در قيامت به من از همه نزديكترند.

نمایش منبع

زينـت سخـن

2 قالَ النَّبِىُّ صلي الله عليه و آله: زينَةُ الْحَـديثِ الصِّـدْقُ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: زينت سُخن، راستگويى است.

نمایش منبع

درى از درهاى بهشت

3 عَنِ النَّبِىِّ صلي الله عليه و آله: عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَاِنَّهُ بابٌ مِنْ اَبْوابِ الْجَنَّةِ وَ اِيّاكُمْ وَ الْكِذْبَ فَاِنَّهُ بابٌ مِنْ اَبْوابِ النّارِ.

از پيغمبر صلي الله عليه و آله نقل شده است: بر شما باد به راستگويى، زيرا راستگويى درى از درهاى بهشت است، و بپرهيزيد از دروغگويى، كه دروغگويى درى از درهاى دوزخ است.

نمایش منبع

بهـترين كـلام

4 عَن عَلِىٍّ عليه السلام: خَيْرُ الْكَلامِ الَصِّدْقُ.

از على عليه السلام نقل شده است: بهترين كلام، سخن راست است.

نمایش منبع

سـرانجام راستـگويى

5 عَن عَلِىٍّ عليه السلام: عاقِبَةُ الصِّدْقِ نَجـاةٌ وَ سَلامَةٌ.

از على عليه السلام نقل شده است: سرانجام و عاقبت راستگويى، رهـايى و سـلامت است.

نمایش منبع

راسـت فتنه‏انگـيز

6 قالَ رَسـُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: يا عَلىُّ اِنَّ اللّه َ عَزَّوَجَلَّ اَحَبَّ الْكِذْبَ فِى الصَّلاحِ وَ اَبْغَضَ الصِّدْقَ فِى الفَسادِ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود: خداوند دروغى راكه موجب صلاح و آشتى باشد دوست دارد و راستى را كه باعث [فتنه و] فساد گردد، دشمن دارد.

نمایش منبع

راستگويى و روسفيدى

7 عَـنِ النَّبِىّ صلي الله عليه و آله: يا عَلى... اِنَّ الصِّدْقَ يُبَيِّضُ الْوَجْهَ وَ يُكْتَبِ عِنْدَ اللّه ِ صادِقا وَاعْلَمْ اَنَّ الصِّدْقَ مُبارَكٌ وَالكِذْبَ مَشْؤُومٌ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: اى على عليه السلام... راستگويى، [سبب] روسفيدى است و [نام چنين فردى با اين صفت در رديف] راستگويان نوشته مى شود. بدان كه راستگويى [پسنديده] و مبارك و دروغگويى شوم و [ناپسند ]است.

نمایش منبع

راستـگويى و مردانگى

8 قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام: بِالصِّدْقِ تَكْمُلُ الْمُرُوَّةُ.

على عليه السلام فرمود: مردانگى با راستگويى كامل مى شود.

نمایش منبع

راستگويى، زينتِ گفتار

9 قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام: بِالصـِّدْقِ تَتَزَيَّنُ الاَْقْوالُ.

على عليه السلام فرمود: سخنان، با راستگويى زينت و آرايش مى يابند.

نمایش منبع

راستـگويى و رهـايى

10 قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام: اَلصّـادِقُ عَلى شَفا مَنْجاةٍ وَ كَرامَةٍ.

على عليه السلام فرمود: راســتگو بر كرانه نجات و بزرگوارى است.

نمایش منبع

راستگويى وسيله نجات

11 قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام: بِالصِّدْقِ تَكُونُ النَّجـاةُ.

على عليه السلام فرمود: نجــاتِ ( دنيا و آخرت ) در گِرو راستـگويى است.

نمایش منبع

راستگو دوسـتِ خدا

12 قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام: اِذا اَحَبَّ اللّه ُ عَبْدا اَلْهَمَهُ الصِّدْقَ.

على عليه السلام فرمود: هرگاه خداوند بنده اى را دوست بدارد، راستى در گفتار را به او الهام مى كند.

نمایش منبع

بهـترين خصـلت

13 قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام: خَـيْرُ الْخِـلالِ صِدْقُ الْمَقالِ وَ مَكارِمُ الاَْفْعالِ.

على عليه السلام فرمود: بهـترين خـصلتها، راستگويى و انجام كارهاى خوب و پسنديده است.

نمایش منبع

راستگويى شيوه ابرار

14 قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام: اِلْزَمْ الصِّدْقَ وَ الاَْمانَةَ فَاِنَّهُما سَجِيَّةُ الاَْبْرارِ.

على عليه السلام فرمود: راسـتگويى و امانتـدارى پيشه كن كه اين دو، شيوه نيكان و ابرار است.

نمایش منبع

راستگويى، ستونِ ايمان

15 قـالَ عـَلِىٌّ عليه السلام: اَلصِّدْقُ جَمالُ الإنْسانِ وَ دَعامَةُ الاْءيمانِ.

على عليه السلام فرمود: راستگويى زينت انسان و ستون ايمـان است.

نمایش منبع

بخش دوم:

دروغگويى

دروغ خـيانتى بـزرگ

16 قالَ النَّبِىُّ صلي الله عليه و آله: كَبُرَتْ خِيانَةً اَنْ تُحَدِّثَ اَخاكَ حَديثا هُوَ لَكَ مُصَدِّقٌ وَ اَنْتَ بِهِ كاذِبٌ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: خيانت بزرگى است كه به برادرت سخنى بگويى كـه او سخـنان تـو را تصـديق كـند، در حالى كه تو به او دروغ گفته باشى!

نمایش منبع

گنـاه كبـيره

17 عَـنِ الرِّضا عليه السلام: وَاجْتِنابُ الْكَبائِرِ وَهِىَ قَتْلُ الْنَفْسِ الَّتى حَرَّمَ اللّه ُ تَعالى، وَ الزِّنا، وَ السِّرْقَةُ... وَ الْكِذْبُ وَ الِكبْرُ وَ الاِْسْرافُ... .

امام رضا عليه السلام فرمود: و دورى از گناهان كبيره [لازم است] كه آنها عبارتنداز: كشتن كسى كه خـداوند خون او را حرام كرده، زنا، سرقت... دروغـگويى، تكبر و اسراف…

نمایش منبع

پـرهـيز از دروغـگويى

18 عَن رَسُولِ اللّه ِ صلي الله عليه و آله قالَ: اِيّاكُمْ وَ الْكَذِبَ فَاِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِى اِلَى الفُجُورِ وَ الْفُجُورُ يَهْدى اِلَى النّارِ.

از پيامبر خدا صلي الله عليه و آله نقل شده است كه فرمود: از دروغـگويى بپرهـيزيـد، زيرا دروغ (آدمى) را به گناه مى كشاند و گناه، (او را) به آتش رهنمون مى سازد.

نمایش منبع

كلـيد ناپاكيـها

19 عَن أَبى مُحَمَّدٍ العَسكَرى عليه السلام قالَ: جُعِلَتِ الْخَبائِثُ كُلُّها فِى بَيْتٍ وَ جُعِلَ مِفْتاحُهُ الْكِذبَ.

از امام حسن عسگرى عليه السلام نقل شده است كه فرمود: تمام ناپاكيها در خانه اى نهاده شده و كلـيد آن دروغـگويى اسـت. (يعنى با دروغگويى، آدمى به گناهان و معاصى ديگر آلوده مى شود.)

نمایش منبع

دروغ و خـنده

20 عَن رَسُولِ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: يا اَبا ذَرٍّ ! وَيْلٌ لِلَّذى يُحِدَّثُ وَ يَكْذِبُ لِيُضْحِكَ بِهِ الْقَوْمَ، وَيْلٌ لَهُ وَيْلٌ لَهُ وَيْلٌ لَهُ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله به ابوذر غفارى فرمود: اى اباذر! و اى به حال كسى كه براى آنكه مردم را بخنداند دروغ بـگويد! و اى بر او! و اى بر او! و اى بر او!

نمایش منبع

بدتـرين نَـقل قـول

21 عَنِ الصّادِقِ عليه السلام قالَ: قالَ رَسُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: «شَرُّ الرِّوايَةِ، رِوايَةُ الْكَذِبِ».

از امام صادق عليه السلام نقل شده است كه: رسول خدا صلي الله عليه و آلهفرمود: بـدترين نقـلها، نَقـلِ دروغ است.

نمایش منبع

فـرجام دروغـگويى

22 عَن عَلِىٍّ عليه السلام: عاقِبَةُ الْكِذْبِ مَلامَةٌ وَ نَدامَةٌ.

از على عليه السلام نقل شده است كه فرمود: سرانجـام دروغـگويى، سرزنش و پشيمانى است.

نمایش منبع

بدتـرين خصـلت

23 عَن عَلِىٍّ عليه السلام: شَرُّ الاَْخْلاقِ اَلْكِذْبُ وَ النِّفـاقُ.

از على عليه السلام نقل شده است كه فرمود: بـدترين اخـلاق، دروغگويى و دورويى است.

نمایش منبع

سبب دروغـگويى

24 عَنِ النَّبِىّ صلي الله عليه و آله: لايَكذِبُ الكاذِبُ إلاّ مِن مَهانَةٍ فى نَفسِهِ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آلهفرمود: دروغگو، دروغ نمى گويد مگر به سبب حقارت و پستى كه در درون اوست.

نمایش منبع

تأمـل در گفـتار

25 مِن كِتابِ عَلِىٍّ عليه السلام إلَى الحارِثِ الهَمْدانى: ... وَ لا تُحَدِّثِ النّاسَ بِكُلِّ ما سَمِعْتَ بِهِ فَكَفى بِذلِكَ كِذْبا، وَ لاتَرُدَّ عَلىَ النَّاسِ كُلَّ ما حَدَّثُوكَ بِهِ فَكَفى بِذلِكَ جَهْلاً.

در فرازى از نامه حضرت على عليه السلامبه حارث همْدانى (يكى از اصحاب آن حضرت) آمده است: ... و هر چه شنيدى به مردم مگو، كه همين براى دروغ بودن، كافى است (زيرا بسا آنچه شنيده اى در واقع دروغ بوده است). و آنچه مردم به تو بگويند رد مكن و دروغ مپندار كه اين هم دليل برنادانى است (زيرا بسا آنچه را كه به تو گفتند در واقع راست باشد. پس انكار آن نادانى به حق است).

نمایش منبع

شهادت دروغ

26 عَن رَسُولِ اللّه صلي الله عليه و آله أنَّهُ قالَ فى خُطبَتِهِ عَلَى المنبَر: اِنَّ شَهادَةَ الزُّورِ تُعادِلُ الشِّرْكَ بِاللّه ِ تَعالى. ثُمَّ تَلا قَوْلَ اللّه ِ تَعالى: «وَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الأَوثانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ».

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله در خطبه خود بالاى منبر فرمود: شهادت دروغ با شرك به خدا برابرى مى كند. سپس گفتار خداوند را تلاوت فرمود: «از پليدى، يعنى از بتها دورى كنيد و از سخـن دروغ بپـرهـيزيد » .

نمایش منبع

دروغ و نفاق

27 قالَ رَسـُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: اَلْكِذْبُ بابٌ مِنْ أَبْوابِ النِّفاقِ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: دروغــگويى درى از درهاى نفاق است.

نمایش منبع

دروغ و مـروّت

28 قالَ رَسـُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: اَقَلُّ النّاسِ مُرُوَّةً مَنْ كانَ كـاذِبا.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: كم نصيب ترين مردم از مردانگى، كسى است كه دروغـگو باشد.

نمایش منبع

روسـياهى دروغـگو

29 عَنِ النَّبِىِّ صلي الله عليه و آله: يا عَلِىُّ ايّاكَ وَ الْكِذْبَ، فَاِنَّ الْكِذْبَ يُسَوِّدُ الْوَجْهَ ثُمَّ يُكْتَبُ عِنْدَ اللّه ِ كَذّابا... .

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله به على عليه السلام فرمود: اى عـلى از دروغ گفتن بپـرهـيز، زيرا دروغ گفتن رو سياهى در پى دارد، سپس (آدمى را) نزد خدا دروغگو مى نويسند.

نمایش منبع

جـايـگاه دروغـگو

30 عَنِ النَّبِىِّ صلي الله عليه و آله قالَ: وَ مَنْ شَهِدَ شَهادةَ زُورٍ عَلى رَجُلٍ مُسْلِمٍ اَوْ ذِمّىٍّ اَوْ مَنْ كانَ مِنَ النّاسِ، عُلِّقَ بِلِسانِهِ يَوْمَ القِيامَةِ، وَ هُوَ مَعَ المُنافِقينَ فِى الدَّرْكِ الاَسْفَلِ مِنَ النّارِ .

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: و كسى كه به زيان مرد مسلمانى يا كسى كه در پناه اسلام است يا فردى از آحاد جامعه، شهادت دروغ بدهد، در روزقيامت از زبانش آويزان مى شود. و همراه منافقين در پايين ترين درجه دوزخ جاى دارد.

نمایش منبع

دروغ كوچـك

31 قـالَ عـَلِىُّ بنُ الحُسَين عليهماالسلام: اِتَّقُوا الْكِذْبَ، الصَّغيرَ مِنْهُ و الْكَبيرَ فى كُلِّ جِـدٍّ وَ هـَزْلٍ؛ فَاِنَّ الرَّجُلَ إذا كَذِبَ فِى الْصَّغيرِ اِجْتَرَأَ عَلَى الْكَبيرِ.

امام زين العابدين عليه السلام فرمود: از دروغ كوچك و بزرگ، جدّى و شوخى، بپرهيزيد، زيـرا آن كس كه در چـيز كوچـك دروغ گفت، به دروغ بزرگ نيز جـرأت پيـدا مى كـند.

نمایش منبع

آفتِ شخـصّيت

32 عَن أبى عَبدِاللّه ِ عليه السلام قالَ: قالَ عيسَى بنُ مَريَمَ عليه السلام: مَنْ كَثُرَ كِذْبُهُ ذَهَبَ بَهـاؤُهُ .

امام صادق عليه السلام فرمود: عيسى بن مريم عليه السلام فرموده است: هـر كه دروغـگوئيش بسـيار شـد، آبرو و شخصّيتش [نزد مردم ]از بين مى رود.

نمایش منبع

زبـان دروغـگو

33 قالَ رَسـُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: اَعْظَمُ الْخَطـايا الِلِّسانُ الْكَذُوبُ .

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: بزرگترين مايه گناهان، زبـانِ دروغـگو است.

نمایش منبع

صفت منافق

34 قالَ رَسـُولُ اللّه ِ صلي الله عليه و آله: ثَلاثٌ مَنْ كُنَّ فيه فَهُوَ مُنافِقٌ وَ إِنْ صامَ وَ صَلّى وَ حَجَّ وَ اعْتَمَرَ وَ قالَ «اِنّى مُسْلِمٌ»: مَنْ اِذا حَدَّثَ كَذِبَ، وَ اِذا وَعَدَ اَخْلَفَ، وَ اِذا ائْتُمِنَ خانَ .

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: سه چيز است كه در هر كه باشد منافق است، اگر چه روزه دارد و نمازگزارد و حج و عمره كند و بگويد من مسلمانم: كسى كه وقتى سخن گويد دروغ گويد، و وقتى وعده دهد تخلف ورزد، و وقتى امانت به او دهند خيانت كند.

نمایش منبع