چهل حديث « صدقه جاریه »

مقدمه

پيام الهى

يا اَيُّهَا الّذينَ آمَنوُا!
اَنْفِقُوا مِمّا رَزَقْناكُم
مِنْ قَبْلِ اَنْ يَأتِىَ يَوْمٌ
لا بَيْعٌ فيهِ وَ لاخُلَّةٌ وَ لا شفاعَةٌ.
(بقره، 254)
اى كسانى كه ايمان آورده ايد!
از آنچه به شما روزى داده ايم، انفاق كنيد،
پيش از رسيدن روزى كه در آن روز (قيامت) نه داد و ستدى است و نه دوستى و واسطگى (و هيچ كدام به كار نمى آيد).

مال، وسيله آزمايش

همانطور كه گاهى بعضى از اعضاى بدن، «بى حس» مى شود،
آدمها هم گاهى «احساس» خود را از دست مى دهند.
حضرت رسول صلي الله عليه و آله آدميزادگان را همچون اعضاى يك جسد و پيكر دانسته كه همه با هم پيوند دارند و «چو عضوى به درد آورد روزگار، دگر عضوها را نماند قرار».
حالا، اگر با درد يك عضو، عضو ديگر احساس درد نكرد، يا جدا شده از آن پيكر است، يا دچار «بى حسّى» است، يعنى نوعى «مردگى»!
خيلى از كسانى كه با ادعاى بالا، دم از «جامعه» و «حقوق انسانى» مى زنند، در مقابل همين مسأله ساده، يعنى درد و رنجِ انسانها و همنوعان، بى تفاوتند و آنچه برايشان مهمّ است، رفاه و آسايش «خود» است، ديگران در هر وضعى كه مى خواهند، باشند!
به آنان چه كه برخى پول نسخه و ويزيت ندارند،
به آنان چه كه بعضى با حسرت، شاهد پرپر شدن عزيزشانند و توان مداوا ندارند.
چه عيب دارد كه شاديهاى خود را با ديگران تقسيم كنيم و در اندوه و رنج همنوعان، شريك شويم؟
«بيدردى» هم يك «درد» است،
اما از آن دردها كه خود را نشان نمى دهد و رفته رفته «هويّت انسانى» را تحليل مى برد و از افراد، چيزى باقى نمى گذارد مگر مشتى تمنيّات سيرى ناپذير و هيكلى با روحيّـات حيوانى، فاقد هرگونه «احساس بشرى»!
يك جا خانواده اى با تكيه به «سرمايه قناعت» زندگى آرام و دلپذيرى دارند. در برابر، خانواده اى در آتش حرص و آز و افزون طلبى و مال اندوزى مى سوزند و در حسرت يك روز آسوده و يك شب آرام به سر مى برند.
يك سو، انسانهاى شريفى هستند كه هرچه بيشتر با آنان آشنا و مأنوس مى شويد، چهره هاى زيباترى از كمال روح و مناعت طبع مى بينيد و بر محبّـتتان افزوده مى شود، در سوى ديگر كسانى اند كه شنيدن نامشان بهتر از ديدن خودشان است و ديدنشان بهتر از آزمودن، و آشنايى دورادور، دلنشين تر از نزديك شدن به عفونتهاى زندگى خصوصى شان است!...
يكى «كسب وجهه» را در سايه خراب كردن ديگرى مى داند، ديگرى عادت كرده كه همواره از خوبيهاى ديگران بگويد و به مردم «عطر خوبى» و «گلاب انسانيّت» تعارف كند.
يك جا به زندگى مرفّه تر و برخوردارتر ديگران مى نگرند و پيوسته «غصّه» مى خورند،
يك جا هم وضع خود را با قشرهاى محرومتر جامعه مى سنجند و «شكر» مى كنند.
لذّت بعضى در «خير رساندن» به مردم است،
لذّت برخى هم در «نمـايش» كاميابيهاى خود به ناكامان.
فكر مى كنيد كدام يك «انسانى» است و كدام يك «حيوانى»؟
كار نيك كردن و «خيّر» بودن هم توفيق مى خواهد. چنان نيست كه هر كه ثروتمند و متمكّن بود، به اين آسانى بتواند از دارايى خود در راه خير و خداپسندانه استفاده كند.
انسانهاى آينده نگر و دورانديش و عاقل، پيش از مرگ در فكر آنند كه نام نيكى از خود به يادگار گذارند و بخشى از دارايى خود را به راهى خداپسندانه صرف كنند و تخصيص دهند، تا بركات وجودى آنان، پس از خودشان هم جريان يابد و با «صدقه جاريه» اى كه از خود برجاى مى گذارند، از غارت رفتن و تباه شدن اموال خويش، جلوگيرى كنند.
كسانى كه بيدار و هشيارند، تا دير نشده و كار از كار نگذشته، بايد بجنبند.
از نظر شرعى و دينى، انسان تا زنده است، صاحب اختيار همه اموال خويش است و مى تواند در هر راه خيرى كه تشخيص مى دهد، از دارايى و امكانات خود، خرج كند (البته نبايد زمينه ساز فقر و فلاكت و تضييع حقوق خانواده و فرزندان خود شود و آنان را پس از خود، محتاج اين و آن سازد). براى مصارفى خداپسندانه پس از فوت خود نيز، تا ميزانِ يك سوم از دارايى خويش، حق دارد كه وصيّت كند، تا وارثانش پس از او خرج كنند. اصطلاحا به اين ميزان، «ثُلثِ تَرَكه» مى گويند.
اين مخارج، گاهى ممكن است صرف كفن و دفن و مقبره و خيرات و مجالس يادبود براى متوفّى شود، گاهى هم در راههاى شايسته و كارهاى عامّ المنفعه، كه بهره آن تا ساليان دراز، هم به مردم برسد و هم ثوابش به روح شخصى كه از دنيا رفته است نائل گردد.
كسانى كه با اينگونه وصيّتها و وقفها، كارهاى خير ماندگار انجام مى دهند، مايه غبطه ديگرانند و بايد از آنان الهام و الگو گرفت.
بعضيها اموالى را وقف مى كنند كه پس از خودشان، خرج مهمانيها و اطعامهاى مفصّل گردد، كه لذّتى آنى براى ديگران دارد و چيزى از آن نمى ماند.
برخى هم هوشيار و بيدارند و به كارهاى ابتكارى دست مى زنند. و خوب مى دانند كه «مال» خود را كجا خرج كنند، تا «بركت» پيدا كند، و پس از مرگ هم از آثار آن، بهره مند شوند.
در بند «داشته ها» بودن و اسير «خواسته ها» شدن، نوعى بردگى آشكار است. زهد، «نداشتن» نيست، بلكه «دربندِ داشته ها نبودن» است!
با اين حساب، كسى كه تعلّقات مادى و دلبستگيهاى دنيوى او را چنان اسير ساخته كه حاضر نيست از دارايى خود خرج راه خدا و خدمت به بندگان خدا كند، بيچاره و مسكين است، امّا در نماى ثروتمند!
به هر حال ... اصل وصيت كردن در حال حيات و داشتن وصيتنامه، براى روشن شدن وضع مالى خود و بازماندگان و طلبكاران و بدهكاران، يك مسأله است و تخصيص بخشى از دارايى خود براى مصارف عام المنفعه پس از فوت، به ميزان يك سوم، مسأله ديگرى است كه برخى از نيكوكاران، از اين رهگذر، صدقات جاريه و باقيات الصالحاتى بر جاى مى گذارند كه تا ابد، مردم دعاگوى آنان مى شوند و برايشان رحمت نثار مى كنند.
جلوه راستين زندگيهاى مكتبى نيز در همين نيكوكاريهاست. هرچند ثروت و فرزندان، زينت و آرايش زندگى است، امّا به تعبير خداى رحمان، آن كارهاى شايسته و ماندگار (باقيات الصالحات) نزد خداوند، هم پاداش بهترى دارد و هم اميد به ثمر دهى و نجات بخشى آنها بيشتر است:

«اَلْمالُ وَ اَلْبَنونَ زينَةُ الحياةِ الدّنيا
وَ الباقياتُ الصّالحاتُ خَيرٌ عِندَ رَبِّكَ
ثَوابا و خيرٌ اَملاً»
براى همه شما عزيزان توفيق خدمت به بندگان خداوند را آرزومنديم.
قم ـ جواد محدّثى
بهار 1376 ش

نمایش منبع

شتاب به كار نيك

1 قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله: مَنْ اِرْتَـقَبَ الْمَوْتَ سارَعَ فِى الْخَـيْراتِ.

رسول خدا صلي الله عليه و آلهفرمود: هر كس كه چشم به راه مرگ باشد، در كارهاى خير، شتاب مى كند.

نمایش منبع

آمادگى براى مرگ

2 قال علىٌّ عليه السلام: اِنَّ اَمْرا لا تَعْلَمُ مَتى يَفْجَأُكَ، يَنْبَغى اَنْ تَسْتَعِدَّ لَهُ قَبْلَ اَنْ يَغْشاكَ.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: چيزى را كه نمى دانى كىْ ناگهانى سراغت مى آيد (يعنى مرگ)، سزاوار است پيش از آنكه تو را فرا گيرد، براى روبه رو شدن با آن آماده شوى.

نمایش منبع

پاداشهاى پس‏از مرگ

3 قالَ الصّادِقُ عليه السلام: لَيْسَ يَتْبَعُ الرَّجُلَ بَعْدَ مَوْتِهِ مِنَ الأَجْرِ اِلاّ ثَلاثُ خِصالٍ: صَدَقةٌ اَجْراها فى حَياتِهِ فَهِىَ تَجْرى بَعْدَ مَوْتِهِ، و سُنَّةُ هُدىً سَنَّـها فَهِىَ يُعْمَلُ بِها بَعْـدَ مَوْتِهِ، اَوْ وَلَـدٌ صـالِحٌ يَـدْعُـولَـهُ.

امام صادق عليه السلام فرمود: پس از مرگ انسان، جز از ناحيه سه خصلت، پاداشى به او نمى رسد: صدقه اى كه در حال حياتش جارى ساخته و پس از مرگش هم جريان مى يابد، سنّت و روش هدايتى كه بنيان گذاشته و پس از مرگ هم به آن عمل مى شود، و فرزند شايسته اى كه براى او دعا مى كند.

نمایش منبع

عـاقبت بخـيرى

4 قالَ رَسُولُ اللّه صلي الله عليه و آله: مَن خُتِمَ لَهُ بِلا اِلهَ اِلاَّ اللّهُ دَخَلَ الْجَنَّةَ، وَمَنْ خُتِمَ لَهُ بِصيامِ يَوْمٍ دَخَلَ الْجَنَّـةَ، وَمَنْ خُتِمَ لَهُ بِصَدَقَةٍ يُريدُ بِها وَجْهَ اللّهِ دَخـَلَ الجَنـَّةَ.

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: هركس كه عمرش با «لااله الا اللّه» ختم شود، وارد بهشت مى شود، هركس كه عمرش با يك روز روزه به پايان رسد، به بهشت مى رود، و كسى هم كه پايان عمرش با صدقه اى باشد كه هدفش از آن، رضاى الهى است، وارد بهشت مى شود.

نمایش منبع

پيش فرستادن نيكى

5 عَن بعضِ الائمّة عليه السلام قالَ: اِنَّ اللّهَ تَبارَكَ و تَعالى يَقولُ: اِبْنَ آدَمَ! تَطَوَّلْتُ عَلَيْكَ بِثَلاثَةٍ: سَـتَـرْتُ عَـليكَ ما لَوْ يَـعْلَمُ بِـهِ اَهْـلُـكَ مـا وارَوْكَ وَ اَوْسَعْتُ عَليكَ فَاسْتَقْرَضْتُ مِنكَ فَلَمْ تُقَدِّمْ خَيرا، وَ جَعَلْتُ لَكَ النَّظْرَةَ عِنْدَ مَوْتِـكَ فى ثُـلْثِـكَ فَلَمْ تُـقَـدِّمْ خَـيْرا.

از يكى از امامان روايت است كه فرمود: خداوند متعال مى فرمايد: اى فرزند آدم! با سه نعمت به تو احسان كردم: چيزهايى را از كارهايت پوشاندم كه اگر خانواده ات آنها را مى دانستند، تو را دفن نمى كردند، رزق و روزى تو را توسعه دادم و از تو قرض خواستم و تو كار نيكى پيش نفرستادى، و تو را مهلت دادم كه هنگام مرگت در يك سوّم مال خويش وصيت كنى، و تو نيكى و خيرى را پيش نفرستادى.

نمایش منبع

وصيّـتنامه

6 قال رسولُ اللّه صلي الله عليه و آله: ما يَنْبَغى لاِءِمْرِءٍ مُسلِمٍ اَنْ يَبيتَ لَـيْلَةً اِلاّ وَ وَصِـيَّـتُةُ تَـحْتَ رَأسِـهِ.

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: براى يك مسلمان سزاوار نيست كه شبى را بخوابد، مگر آنكه وصيتنامه اش زير سرش باشد.

نمایش منبع

وصـيّت به ثُـلث

7 قالَ الصّادقُ عليه السلام: اِنَّ لِصـاحِـبِ الْمـالِ اَنْ يَعْـمَلَ بِـمـالِهِ ماشـاءَ مـا دامَ حَيّـا، اِنْ شـاءَ وَهَبَهُ، وَ اِنْ شاءَ تَصَـدَّقَ بِهِ وَ اِنْ شاءَ تَرَكَهُ اِلى اَنْ يَأتِيَهُ الْمَـوْتُ، فَـاِنْ اَوْصى بِهِ فَلَيْسَ لَهُ اِلاّ الثُلُثُ، اِلاّ اَنَّ الْفَـضْلَ فى اَنْ لا يُضَـيِّـعَ مَنْ يَـعُـولُهُ وَ لا يَضُـرَّ بِـوَرَثَتِـهِ.

امام صادق عليه السلامفرمود: شخص پولدار مى تواند تا زنده است، هر نوع تصرّفى در مال خود انجام دهد: اگر بخواهد، آن را مى بخشد و اگر بخواهد، آن را صدقه مى دهد و اگر بخواهد، مى تواند همانطور بگذارد تا مرگش فرا رسد. پس اگر وصيّت كرد (كه در راهى خرج شود) جز به اندازه يك سوم حق وصيّت ندارد، الاّ اينكه فضيلت در آن است كه حقِ افراد تحت تكفّل خود را ضايع نكند و به ورثه خود زيان نرساند.

نمایش منبع

راز ناخوشايندى مرگ

8 سُئِلَ الْحَسَنُ عليه السلام: ما بالُنا نَكْرَهُ الْمَوْتَ وَ لا نُحِبُّهُ؟ فَقال عليه السلام: اِنَّكُمْ اَخْرَبْتُمْ آخِرَتَكُمْ وَ عَمَّرْتُمْ دُنْياكُم، فَاَنْتُمْ تَكْرَهُونَ النَّقْلَةَ مِنَ الْعُمْرانِ اِلَى الْخَرابِ.

از امام حسن مجتبى عليه السلام پرسيدند: چرا از مرگ بدمان مى آيد و آن را دوست نداريم؟ فرمود: زيرا شما آخرت خود را خراب كرده و دنيايتان را آباد ساخته ايد، از اين رو منتقل شدن از محلّ آباد به ويرانه را، دوست نداريد.

نمایش منبع

نيكى، همدم انسان

9 قالَ رَسُولُ اللّه صلي الله عليه و آله: يَتْبَعُ الْمَيِّتَ ثَلاثَةٌ: اَهْلُهُ وَ مالُهُ وَ عَمَلُهُ، فَيَرْجِعُ اِثْـنانِ وَ يَبْـقى واحِـدٌ، يَرْجِـعُ اَهْلُهُ وَ مالُهُ وَ يَبْقى عَمَلُهُ.

پيامبر خدا صلي الله عليه و آلهفرمود: همراه مرده، سه چيز او را همراهى مى كند (تا لب گور). دو تا بر مى گردد و يكى باقى مى ماند. خانواده و مالش برمى گردد ولى عملش با او همراه مى ماند.

نمایش منبع

صــدقه جـاريه

10 قالَ رسولُ الله صلي الله عليه و آله: اِذا ماتَ الاِنْسانُ اِنْقَطَعَ عَمَلُهُ اِلاّ مِنْ ثَلاثٍ: صَدَقَةٍ جارِيَةٍ، اَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، اَوْ وَلَدٍ صالحٍ يَدْعُو لَهُ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: هرگاه انسان بميرد، عملش هم قطع مى شود، مگر از سه راه: صدقه جاريه، يا عملى كه از آن سود مى برند، يا فرزند شايسته اى كه براى او دعا مى كند.

نمایش منبع

بهره‏گيرى از مال

11 قالَ علىٌ عليه السلام: اِنَّ الْعَبْدَ اِذا ماتَ قالَتِ الْمَلائِكَةُ ماقَدَّمَ؟ وَقالَ النّاسُ ما اَخَّرَ؟ فَقَدِّمُوا فَضْلاً يَكُنْ لَكُمْ وَلا تُؤَخِّرُوا كُـلاًّ يَكُنْ عَلَيْكُمْ، فَاِنَّ الْمَحْرُومَ مَنْ حَرُمَ مِنْ خَيْرِ مالِهِ، وَالْمَغْبُوطَ مَنْ ثَقُلَ بِالصَّدَقاتِ وَ الْخَيْراتِ مَوازينُهُ.

امام على عليه السلام فرمود: هرگاه بنده اى از دنيا رود، فرشتگان گويند: «چه پيش فرستاده است؟» و مردم گويند: «چه برجا گذاشته است؟» پس مال اضافه خود را (با صدقه) پيش فرستيد تا به سود شما شود، و همه را برجاى نگذاريد كه به زيان شما شود. همانا محروم، كسى است كه از خير دارايى خود محروم شود و مغبوط (كه ديگران به حال او غبطه مى خورند) كسى است كه وزنه اعمالش با صدقات و خيرات سنگين شود.

نمایش منبع

صدقات پس از مرگ

12 قال الصّادق عليه السلام: سِتَّةٌ يَلْحَـقْنَ الْمُـؤمِنَ بَعْدَ وَفاتِهِ: وَلَدٌ يَسْتَغْفِرُ لَهُ، و مُصْحَفٌ يَخْلِفُهُ، وَ غَرْسٌ يَغْرِسُهُ، وَ صَدَقَةُ ماءٍ يُجْريهِ، وَ قَليبٌ يَحْفِرُهُ وَ سُنَّةٌ يُؤْخَذُ بها مِنْ بَعدِهِ.

امام صادق عليه السلام فرمود: پس از درگذشت مؤمن، شش چيز است كه (ثوابش) به او مى پيوندد: 1 ـ فرزندى كه براى او آمرزش مى طلبد، 2 ـ قرآنى كه بر جاى مى گذارد (و آن را مى خوانند)، 3 ـ نهالى كه آن را مى كارد، 4 ـ صدقه آبى كه آن را جارى مى سازد، 5 ـ چاهى كه آن را حفر مى كند 6 ـ روشى كه بنيان مى نهد و پس از او ديگران به آن عمل مى كنند.

نمایش منبع

بركت مـال

13 قال علىٌّ عليه السلام: اِنَّما لَكَ مِنْ مالِكَ ما قَدَّمْتَهُ لاِخِرَتِكَ، وَمـا اَخَّـرْتَـهُ فَـلِلْوارِثِ.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: تنها بهره تو از دارايى ات، همان مقدار است كه براى آخرت خود پيش فرستاده اى، و آنچه را كه تأخير بيندازى و به جا گذارى، سهم وارث است.

نمایش منبع

در خـدمت خـوبان

14 قـال الصّـادقُ عليه السلام: اِعْلَمْ اَنَّهُ مَنْ لَمْ يُنْفِقْ فى طاعَةِ اللّهِ اُبْتُلِىَ بِاَنْ يُنْفِقَ فى مَعْصِيَةِ اللّهِ عَزّوَجَلّ، وَ مَـنْ لَمْ يَـمْشِ فى حاجَـةِ وَلِىِّ اللّهِ اُبْتُلِىَ بِاَنْ يَمْشِىَ فى حاجَةِ عَدُوِّاللّهِ.

امام صادق عليه السلام فرمود: بدان كه هر كس در راه طاعت خدا خرج نكند، به خرج كردن در راه معصيت خدا گرفتار مى شود و هركس در راه انجام نياز دوستِ خدا گام برندارد، به تلاش در راه تأمين نياز دشمن خدا گرفتار مى شود.

نمایش منبع

ره‏توشـه آخرت

15 قال علىٌّ عليه السلام: يا اَهْلَ الدِّيارِ الْمُوحِشَةِ وَ الْمَحالِّ المُقْفِرَةِ وَ القُبُورِ المُظْلِمَةِ، يا اَهْلَ التُّرْبَةِ، يا اَهْلَ الْغُربَةِ، يا اَهْلَ الْوَحْدَةِ، يا اَهْلَ الْوَحْشَةِ، اَنْتُمْ لَنا فَرَطٌ سابِقٌ وَ نَحْنُ لَكُمْ تَبَعٌ لاحِقٌ، اَمَّا الدُّورُ فَقَدْ سُكِنَتْ، وَ اَمَّا الأَزْواجُ فَقَدْ نُكِحَتْ، وَ اَمَّا الأموالُ فَقَدْ قُسِّمَتْ، هذا خَبَرُ ما عِنْدَنا، فَما خَبَرُ ما عِندَكُمْ؟ ثُمَّ الْتَفَتَ اِلى اَصْحابِهِ فَقالَ: اَما وَاللّهِ لَوْ اُذِنَ لَهُمْ فِى الكَلامِ، لأَخْبَرُوكُم «اَنَّ خَـيْرَ الـزّادِ التّـقـوى».

حضرت على عليه السلام هنگام بازگشت از جنگ صفّين، چون در بيرون كوفه به قبرستان رسيد، خطاب به مردگان و اسيرانِ خاك، چنين فرمود: اى ساكنان ديار وحشتناك و جايگاههاى خالى و گورهاى تاريك! اى خاك نشينان غريب! اى اهل تنهايى و وحشت! شما پيشرو ما بوديد كه جلوتر از ما رفته ايد و ما به شما خواهيم پيوست. امّا خانه ها را ساكن شدند، همسران را گرفتند و اموال را تقسيم كردند. اين، خبرى است كه نزد ماست. پيش شما چه خبر است؟ سپس روى به اصحاب خويش كرد و فرمود: به خدا قسم اگر به آنان اجازه سخن دهند، به شما خبر خواهند داد كه «بهترين رهتوشه، تقواست»!

نمایش منبع

خوشحالى براى كار خير

16 قال علىٌّ عليه السلام: اَكْثِرْ سُرُورَكَ عَلى ما قَدَّمْتَ مِنَ الخَيْرِ وحُزْنَكَ عَلى ما فاتَكَ مِنْهُ.

امام على عليه السلام فرمود: شادى خود را براى كارهاى نيكى كه پيشاپيش (براى آخرت) فرستاده اى زياد كن و اندوه فراوانت را براى نيكيهايى قرار بده كه از دستت رفته است.

آن كسى را بستاييد كه اندر همه عمر
بهر آسايش مردم قدمى بردارد
نيك مرد آنكه نگردد دل او هرگز شاد
مگر از خاطر كس بار غمى بردارد.

نمایش منبع

تا فرصت باقى اسـت…

17 قالَ رَسولُ اللّه صلي الله عليه و آله: اَفْضَلُ الصَّدَقَةِ اَنْ تَصَدَّقَ وَاَنْتَ صَحيحٌ شَحيحٌ تَأْمَلُ الْعَيْشَ وَتَخْشَى الْفَقْرَ، وَلاتُمَهِّلْ حَتّى اِذا بَلَغَتِ الْحُلْقُومَ قُلْتَ: لِفُلانٍ كَذا وَلِفُلانٍ كَذا.

رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمود: بهترين صدقه آن است كه در حالى كه صحيح و سالم هستى و اميد به زندگى دارى و از تنگدستى هـم هـراسان باشى، صدقه بدهى، صدقه را آن قدر به تأخـير نينداز تا آنـكه جـان به گلوگاه برسـد، آنـگاه بگويى: براى فلانى اين قدر بدهيد و به فـلانى آن قـدر!

تيره روزان جهان را به چراغى درياب
تا پس از مرگ، تو را شمع مزارى باشد «صـائـب»

نمایش منبع

بهـترين اندوخـته

18 قالَ رسولُ اللّه صلي الله عليه و آله: خَيْرُ مالِ الْمَرْءِ وَذَخائِرُهُ الصَّدَقَةُ.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: بهترين ثروت و اندوخته انسان، «صدقه» است.

نمایش منبع

مال، در خدمت نيكى

19 قالَ علىٌّ عليه السلام: مَنْ كانَ لَهُ مالٌ فَلْيَصِلْ بِهِ الْقَرابَةَ وَلْيُحْسِنِ الضِّيافَةَ وَلْيَفُكَّ بِهِ الْعانى وَالْأسيرَ، فَإنَّ الْفَوْزَ بِهذِهِ الخِصالِ مَكارِمُ الدُّنْيا وَشَرَفُ الآخِرَةِ.

على عليه السلامفرمود: كسى كه مال و ثروتى دارد، با آن به خويشاوندانش نيكى كند و خوب مهمانى كند و بوسيله آن، گرفتار واسيرى را آزاد سازد، همانا رسيدن به اين ويژگيها، بزرگواريهاى دنيا و شرافت آخرت است.

تا توانى به جهان خدمت محتاجان كن
به دمى، يا دِرمى، يا قلمى يا قدمى

نمایش منبع

ورثـه نـاسپاس

20 قالَ علىٌّ عليه السلام: اَلا! وَاِنَّ اللِّسانَ الصّالِحَ يَجْعَلُهُ اللّهُ تَعالى لِلْمَرْءِ فىالنّاسِ خَيْرٌ لَهُ مِنَ الْمالِ يُوَرِّثُهُ مَنْ لايَحْمَدُهُ.

على عليه السلام فرمود: آگاه باشيد! زبان خير و يادنيكى كه خداوند در ميان مردم از كسى برجاى مى گذارد، براى او بهتر از ثروتى است كه براى كسى به ارث بگذارد كه سپاسگذار او نباشد.

نام نيكى گر بماندزآدمى
بهْ كزو مانَدسراى زرنگار

نمایش منبع

نام نـيك

21 قالَ علىٌّ عليه السلام: مَنْ بَذَلَ بِرَّهُ اِشْتَهَرَ ذِكْرُهُ.

على عليه السلام فرمود: كسى كه نيكى خود را به مردم برساند، نام و يادش مشهور گردد.

نمایش منبع

بزرگترين حسـرت

22 قال علىٌّ عليه السلام: اِنَّ اَعْظَمَ الْحَسَراتِ يَوْمَ القيامَةِ حَسْرَةُ رَجُلٍ كَسَبَ مالاً فى غَيْرِ طاعَةِ اللّهِ، فَوَرِثَهُ رَجُلٌ فَاَنْفَقَهُ فى طاعَةِ اللّهِ سُبْحانَهُ فَدَخَلَ بِهِ الْجَنَّةَ وَدَخَلَ الأوَّلُ بِهِ النّارَ.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: يقينا بزرگترين حسرتها در روز قيامت، حسرتِ كسى است كه در غير راه خدا ثروتى به دست آورده باشد (و چون از دنيا برود) آن را براى ديگرى به ارث بگذارد و آن وارث، آن را در راه طاعت خداى سبحان خرج كند و از اين راه به بهشت برود، ولى آن شخص اوّل، به وسيله همان مال به دوزخ رود.

نمایش منبع

مسـتى ثـروت

23 قالَ علىٌّ عليه السلام: اِسْتَعيذُوا بِاللّهِ مِنْ سَكْرَةِ الْغِنى، فَاِنَّ لَهُ سَـكْرَةً بَعـيدَةَ الاْءفاقَـةِ.

امام على عليه السلام فرمود: از مستىِ ثروت، به خداوند پناه ببريد، چرا كه براى ثروتمندى، سرمستى يى است كه دير به هوش مى آيد.

نمایش منبع

مـال بى بـركت

24 قال النّبىُ صلي الله عليه و آله: مَنْ مَنَعَ مالَهُ مِنَ الأَخْيارِ اِخْتِيارا صَرَفَ اللّهُ مالَهُ اِلَى الأَشْرارِ اِضْطِرارا.

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله فرمود: كسى كه با اختيار، ثروت خود را از خوبان دريغ كند، خداوند به ناچار، مال او را صرف اشرار و بَدان مى كند.

چو سائل از تو به زارى طلب كند چيزى
بده، و گرنه ستمگر به زور بستاند

نمایش منبع

سعادتِ دنيا و آخرت

25 قال علىٌّ عليه السلام: اَلنّاسُ فِى الدُّنيا عامِلانِ: عامِلٌ عَمِلَ فِى الدّنيا لِلّدُنْيا، قَدْ شَغَلَتْهُ دُنْياهُ عَنْ آخِرَتِهِ... فَيُفْنى عُمُرَهُ فى مَنْفَعَةِ غَيْرِهِ، وَعامِلٌ عَمِلَ فِى الدّنيا لِما بَعْدَها فَجائَهُ الَّذى لَهُ مِنَ الدُّنيا بِغَيْرِ عَمَلٍ، فَاَحْرَزَ الْحَظَّيْنِ مَعا وَمَلَكَ الدّارَيْنِ جَميعا.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: مردم در دنيا دو گونه كار مى كنند: يكى آنكه در دنيا براى دنيا كار مى كند و دنيايش او را از آخرتش غافل مى سازد... پس عمر خود را در راه منافع ديگران تباه مى سازد، ديگرى آنكه در دنيا براى پس از دنيا كار مى كند، امّا سهم او از دنيا بدون كار به او مى رسد، اين گروه، هر دو بهره را به دست مى آورند وهم دنيا دارند، هم آخرت.

نمایش منبع

راهِ بهـشت

26 قالَ الصّادقُ عليه السلام: اِنَّ اللّهَ تَعالى خَلَقَ خَلْقا مِنْ خَلْقِهِ اِنْتَجَبَهُمْ لِقَضاءِ حَوائِجِ فُقَراء شيعَتِنا عَلى ذلِكَ الْجَنَّةُ، فَاِنِ اسْتَطَعْتَ اَنْ تَكُونَ مِنْهُمْ فَكُنْ.

امام صادق عليه السلام فرمود: خداى متعال، گروهى از آفريدگان خود را براى تأمين نيازمنديهاى شيعيان تنگدستِ ما برگزيده است و پاداش آنان براين كار، بهشت است.اگربتوانى از اين گروه باشى، باش!

نمایش منبع

آثار صـدقه پنهانى

27 قالَ الباقُر عليه السلام: اَلْبِرُّ وَصَدَقَةُ السِّرِ يَنْفِيانِ الْفَقْرَ وَيَزيدانِ فِى الْعُمْرِ وَيَدْفَعانِ سَبْعينَ ميتَهَ سُوءٍ.

امام باقر عليه السلام فرمود: نيكوكارى وصدقه پنهانى، فقر را مى زدايند و عمر را مى افزايند و هفتاد نوع مردنِ بد را از انسان دور مى كنند.

نمایش منبع

آرزوهاى بر باد رفته

28 قالَ علىٌّ عليه السلام: اَما رَأَيْتُمُ الَّذينَ يَأْمَلُونَ بَعيدا وَيَبْنُونَ مَشيدا وَيَجْمَعُونَ كثيرا كَيْفَ اَصْبَحَتْ بُيُوتُهُمْ قُبُورا وَماجَمَعُوا بُورا وَصارَتْ اَمْوالُهُمْ لِلْوارِثينَ وَاَزْواجُهُمْ لِقَوْمٍ آخَرينَ...؟

على عليه السلام فرمود: آيا نديديد كسانى را كه آروزهاى دور و دراز داشتند و بناهاى محكم و استوار ساختند و اموال بسيار اندوختند، چگونه خانه هايشان گور شد و آنچه جمع كرده بودند، تباه گشت، اموالشان به وارثان رسيد و همسرانشان به ديگران؟!

نمایش منبع

امروز به فكر فردا

29 قالَ علىٌّ عليه السلام: فَدَعِ الاِ?ْرافَ مُقْتَصِدا وَاذْكُرْ فِى الْيَوْمِ غَدا وَاَمْسِكْ مِنَ الْمالِ بِقَدْرِ ضَرُورَتِكَ وَقَدِّمِ الْفَضْلَ لِيَوْمِ حاجَتِكَ.

على عليه السلام در نامه اى كه به زيادبن ابيه، جانشين والى بصره نوشت، فرمود: از روى ميانه روى و اعتدال، اسراف را رها كن و امروز به ياد فردا باش، از ثروت به اندازه ضرورت نگهدار و بيش از آن را براى روز نياز خود (در قيامت) پيش بفرست.

نمایش منبع

بهـترين مـيراث

30 عَنِ الصّادِقِ عليه السلام: خَيْرُ ما يُخْلِفُهُ الرَّجُلُ بَعْدَهُ ثَلاثَةٌ: وَلَدٌ بارٌّ يَسْتَغْفِرُلَهُ، وَسُنَّةُ خَيْرٍ يُقْتَدى بِهِ فيها، وَصَدَقَةٌ تَجْرى مِنْ بَعْدِهِ.

امام صادق عليه السلام فرمود: بهترين چيزى كه انسان براى بعد از خودش بر جاى مى گذارد، سه چيز است:
1 ـ فرزند نيكوكارى كه براى او آمرزش مى طلبد،
2 ـ سنّت نيكى كه به آن اقتدا مى كنند.
3 ـ صدقه جاريه اى كه پس از او هم ادامه يابد.

نمایش منبع

راه دراز آخـرت

31 قالَ علىٌّ عليه السلام فى وَصِيَّتِهِ لاِبْنِهِ الحَسَنِ عليه السلام: وَاعْلَمْ اَنَّ اَمامَكَ طَريقا ذا مَسافَةٍ بَعيدَةٍ وَمَشَقَّةٍ شَديدَةٍ... وَاِذا وَجَدْتَ مِنْ اَهْلِ الْفاقَةِ مَنْ يَحْمِلُ لَكَ زادَك اِلى يَوْمِ القِيامَةِ فَيُوافيكَ بِهِ غَدا حَيْثُ تَحْتاجُ اِلَيْهِ فَاْغْتَنِمْهُ وَحَمِّلْهُ اِيّاهُ وَاَكْثِرْ مِنْ تَزْويدِهِ وَاَنْتَ قادِرٌ عَلَيهِ، فَلَعَلَّكَ تَطْلُبُهُ قَلاتَجِدُهُ…

على عليه السلام در وصيت خويش به فرزندش امام حسن مجتبى عليه السلامفرمود: بدان كه پيش روى تو راهى است همراه با مسافت دور و سختيهاى جانگاه... و هرگاه از نيازمندان كسى را يافتى كه رهتوشه تو را به سوى آخرت بر دوش كشد وفرداى قيامت كه به آن نياز دارى به تو تحويل دهد، پس آن را غنيمت شمار و بارت را بر دوش او بگذار، و تا مى توانى، توشه او را افزون كن، شايد كه او را بجويى و ديگر نيابى!...

اى رهروى كه خير به مردم رسانده اى
آسوده رو، كه بار تو بر دوش سائل است «صائب»

نمایش منبع

الگوى نيـكوكارى

32 قال علىٌّ عليه السلام: لَمْ يَمُتْ مَنْ تَرَكَ اَفْعالاً يُقْتَدى بِهِ مِنَ الْخَيْرِ.

على عليه السلام فرمود: كسى كه كارهاى شايسته اى از خود به يادگار گذارد كه ديگران از او پيروى كنند، هرگز نمرده است (بلكه زنده جاويد است)

سعديا مرد نكونام نميرد هرگز
مرده آنست كه نامش به نكويى نبرند

نمایش منبع

دنيا براى آخـرت

33 قال علىٌّ عليه السلام: اِنَّما لَكَ مِنْ دُنياكَ مَا اَصْلَحْتَ بِهِ مَثْواكَ.

على عليه السلام فرمود: بهره تو از دارايى و دنياى تو، همان اندازه است كه با آن، خانه آخرتت را آباد كرده اى.

برگ عيشى به گور خويش فرست
كس نيارد زپس، تو پيش فرست

نمایش منبع

ثروت مـاندگار و فانى

34 قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله: يَقُولُ اْبنُ آدَمَ: مالى، مالى، هَلْ لَكَ مِنْ مالِكَ اِلاّ ما تَصَدَّقْتَ فَأَبْقَيْتَ، اَوْ اَكَلْتَ فَأَفْنَيْتَ، اَوْ لَبِسْتَ فَأَبْلَيْتَ؟

پيامبر خدا صلي الله عليه و آله فرمود: آدميزاده پيوسته مى گويد: مالَم، مالَم! آيا بهره تو از مالت جز چيزى است كه آن را صدقه داده اى و باقى ساخته اى، يا خورده اى و فانى كرده اى، يا پوشيده اى و پوسانده اى؟

نمایش منبع

آسـودگان قـيامت

35 عَنِ الرِّضا عليه السلام: اِنَّ لِلّهِ عِبادا فىِ الأَرْضِ يَسْعَوْنَ فى حَوائِجِ النّاسِ هُمُ الاْمِنُونَ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَمَنْ اَدْخَلَ عَلى مُؤْمِنٍ سُرُورا فَرَّحَ اللّهُ قَلْبَهُ يَوْمَ القيامَةِ.

معمّر بن خلاّد گويد: شنيدم كه حضرت رضا عليه السلاممى فرمود: همانا خداوند را در روى زمين بندگانى است كه در راه نيازهاى مردم مى كوشند، آنان در روز قيامت، ايمن و آسوده اند و هر كس كه بر دل مؤمنى شادمانى وارد كند، خداوند در روز قيامت، قلبش را شاد مى سازد.

نمایش منبع

منّت، آفتِ احسان

36 قالَ عَلىٌّ عليه السلام: يا اَهْلَ الْمَعْرُوفِ وَالإحْسانِ! لاتَمـُنـُّوا بِاِحـْسانِكـُمْ، فَاِنَّ الاْءحْسانَ وَالْمَعْرُوفَ يُبْطِلُهُ قَبيحُ الإمْتِنانِ.

حضرت على عليه السلام فرمود: اى نيكوكاران! احسان و نيكى خود را به منّت، آلوده نكنيد، يقينا منّت گذاشتن زشت و ناپسند، كار نيك و احسان را از بين مى برد.

نمایش منبع

دنيا، خرج آخرت

37 قالَ علىٌّ عليه السلام: لَيْسَ لِأَحَدٍ مِنْ دُنياهُ اِلاّ ما اَنْفَقَهُ عَلى اُخْراهُ.

حضرت على عليه السلام فرمود: هيچ كس را بهره اى از دنيايش نيست، جز همان مقدار كه آن را خرج آخرتش مى كند.

خيرى كن اى فلان و غنيمت شمار عمر
زان پيشتر كه بانگ برآيد، فلان نماند!
«سعدى»

نمایش منبع

نتيجه بخل در راه خير

38 عَنِ الكاظِمِ عليه السلام: اِيّاكَ اَنْ تَمْنَعَ فى طاعَةِ اللّهِ فَتُنْفِقَ مِثْلَيْهِ فى مَعْصِيَةِ اللّهِ.

امام موسى بن جعفر عليه السلام فرمود: مبادا از خرج كردن در راه طاعت خدا دريغ كنى، كه ناچارشوى دو برابر آن را در راه نافرمانى خدا خرج كنى!

نمایش منبع

توفيق نيكوكارى

39 قال الصّادقُ عليه السلام: لَيْسَ كُلُّ مَنْ يُحِبُّ اَنْ يَصْنَعَ الْمَعْرُوفَ اِلَى النّاسِ يَصْنَعُهُ وَلَيْسَ كُلُّ مَنْ يَرْغَبُ فيهِ يَقْدِرُ عَلَيهِ وَلا كُلُّ مَنْ يَقْدِرُ عَلَيْهِ يُؤْذَنُ لَهُ فيهِ، فَاِذَا اْجَتَمَعَتِ الرَّغْبَةُ وَالْقُدْرَةُ وَالاِءذْنُ فَهُنالِكَ تَمَّتِ السَّعادَةُ لِلطّالِبِ وَالْمَطْلُوبِ اِلَيْهِ.

امام صادق عليه السلام فرمود: چنان نيست كه هر كس دوست داشته باشد به مردم نيكى كند، آن را انجام دهد! و چنان نيست كه هر كس علاقه مند به كار خير باشد، توانايى آن را داشته باشد و چنان هم نيست كه هر كس قدرت بر نيكى به مردم داشته باشد، به او اذن نيكوكارى داده شود! پس هرگاه كه «خواستن» و «توانستن» و «اجازه» (از سوى خدا) جمع شود، در آن صورت است كه براى طالب و مطلوب، سعادت فراهم مى آيد.

نمایش منبع