چهل حدیث « اسراف »

مقدمه

وَكُلُوا وَاشْرَبُوا وَلاتُسرِفُوا اِنَّهُ لايُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ.

و بخوريد و بياشاميد و اسراف نكنيد خداوند اسراف كنندگان را دوست ندارد.

اسراف يكى از نمونه هاى آشكار حركتهاى نابخردانه است. عقل و وحى بر كاربرد امكانات در زمينه هاى مورد نياز تأكيد دارد و دور ريختن، هدر دادن و از بين بردن مواد لازم قابل استفاده را محكوم و ناپسند مى داند، وجدان انسان از اسراف نفرت دارد و اين تنبلى ها و ناآگاهيها، غفلت ها و رفاه زدگيهاست كه زمينه را براى اسراف هموار مى سازد.
اسراف هميشه و همه جا بر پيكر اخلاق و اقتصاد و سلامتى فرد و جامعه ضربه وارد مى كند، اما در شرايط كنونى جامعه اسلامى ما كه فشار استكبار غرب براى تحميل و تشديد فقر بر امت اسلام، هر چه بيشتر شده است.
اسراف، گناهى كوچك نيست، اسراف در اموال شخصى گناه و در بيت المال مسلمين گناهى بزرگتر است.
انتخاب چهل هشدار از گفتار پيشوايان اسلام در زمينه اسراف، بدين اميد انجام گرفته است كه امت اسلامى با كاهش و جلوگيرى از ريخت و پاش ها بر عزّت و قدرت خويش بيفزايند و در برابر خداوند متعال و جهان اسلام سرفراز باشند. «انشاءاللّه»
قم ـ محمود شريفى
11 ذيقعده 1416 روز ميلاد امام هشتم عليه السلام
و 12 فروردين 1375 روز جمهورى اسلامى

نمایش منبع

اسراف چيست

1 قالَ الصّادِقُ عليه السلام: اِنَّمَا اْلاِسْرافُ فيما اَتلَفَ الْمالَ وَاَضَرَّ بِالْبَدَنِ. قيلَ: فَمَا اْلاِقْتارُ؟ قالَ: اَكْلُ الْخُبْزِ وَالْمِلْحِ وَاَنْتَ تَقْدِرُ عَلى غَيْرِهِ.

امام صادق عليه السلام فرمود: اسراف آنست كه انسان مالش را از بين ببرد و به بدنش صدمه بزند عرض شد پس اقتار چيست؟ فرمود: اينست كه غذايت نان و نمك باشد در صورتيكه قدرت دارى غذاى مناسبترى بخورى.

نمایش منبع

زيـادى آبِ خوردن را نبايد دور ريخت

2 قالَ الصّادِقُ عليه السلام: مَنْ شَرِبَ مِنْ ماءِ الْفُراتِ وَاَلْقى بَقيَّةَ الْكُوزِ خارِجَ الْماءِ فَقَدْ اَسْرَفَ.

امام صادق عليه السلام فرمود: كسى كه آبى را از نهر فرات «گوارا» براى خوردن بردارد و بعد از نوشيدن، زيادى آنرا بيرون بريزد اسراف كرده است.

نمایش منبع

پائين‏ترين مـرتبه اسـراف

3 عَنَ اَبى عَبْدِاللّه عليه السلام قالَ: اَدْنَـى اْلاِسْـرافِ هَـراقَةُ فَضْلِ اْلاِنـاءِ وَابْتِذالُ ثَوْبِ الصَّوْنِ وَاِلْقاءُ النَّـوى.

امام صادق عليه السلام فرمود: پائين ترين مرتبه اسراف عبارتست از:
1 ـ دور ريختن آبيكه از آشاميدن اضافه آمده است.
2 ـ اينكه لباس كار و لباس بيرونى، يكى باشد.
3 ـ بدور انداختن هسته خرما پس از خوردن خرما

نمایش منبع

سيب نيم خورده

4 رُوِىَ: اَنَّهُ نَظَرَ الصّادِقُ عليه السلام اِلى فاكِهَةٍ قَدْرُمِيَتْ مِنْ دارِهِ لَمْ يُسْتَقْصَ اَكْلُهافَغَضِبَ وَ قالَ: ما هذا اِنْ كُنْتُمْ شَبِعْتُمْ فَاِنَّ كَثيرا مِنَ النّاسِ لَمْ يَشْبَعُوا فَاَطْعِمُوهُ مَنْ يَحْتاجُ اِلَيْهِ.

نقل شده است كه: امام صادق عليه السلاممشاهده كرد سيبى را نيم خورده از خانه بيرون انداخته اند، خشمگين شد و فرمود: اگر شما سير هستيد خيلى از مردم گرسنه اند خوب بود آنرا به نيازمنديش مى داديد.

نمایش منبع

هرچه از سفره افتاد برداريد

5 عَنْ اَبِى عَبْدِاللّه عليه السلام، قالَ: اِنّى اَجِدُ الشَّيْئَ الْيَسيرَ يَقَعُ مِنَ الْخَوانِ فَاُعيدُهُ فَيَضْحَكُ الْخادِمُ.

از امام صادق عليه السلامنقل شده كه فرمود: من هرگاه چيز كمى هم از سفره مى افتد آنرا بر مى دارم و اين كار باعث تعجب خادم مى شود و خادم مى خندد.

نمایش منبع

سلامتى كـجاسـت؟

6 قالَ اَميرُالْمُؤْمِنينَ عليه السلام: كُلُوا ماسَقَطَ مِنَ الْخَوانِ فَاِنَّهُ شِفآءٌ مِنْ كُلِّ داءٍ بِاِذْنِ اللّهِ عَزَّوَجَلَّ لِمَنْ اَرادَ اَنْ يَستَشْفِىَ بِهِ.

اميرمؤمنان عليه السلام فرمود: آنچه را كه از سفره افتاده برداريد و بخوريد، زيرا آن دواى هر درديست كه خدا بخواهد آنرا اليتام بخشد براى كسى كه به نيّت شفاء بخورد.

نمایش منبع

بـى نـيازى جاودانه

7 قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله: مَنْ تَتَبَّعَ ما يَقَعُ مِنْ مائدَةٍ فَاَكَلَهُ ذَهَبَ عَنْهُ الْفَقْرُ وَعَنْ وُلْدِهِ وَ وُلْدِ وُلْدِهِ اِلَى السّابِعِ.

پيامبر گرامى اسلام فرمود: كسى كه جستجو كند و آنچه از سفره افتاده بردارد و بخورد، فقر و تنگدستى از خودش و اولادش تا هفت پشت رخت برمى بندد.

نمایش منبع

نشانه‏هاى اسـراف كننده

8 عَنْ اَبى عَبْدِاللّه عليه السلام، قالَ: لِلْمُسْرِفِ ثَلاثُ عَلاماتٍ يَشْتَرى ما لَيْسَ لَهُ وَيَلْبِسُ ما لَيْسَ لَهُ وَيَأْكُلُ ما لَيْسَ لَهُ.

امام صادق عليه السلام فرمود: اسراف كننده را سه نشانه است: چيـزهائـى را مى خـرد و مى پـوشد و مـى خـورد كه در شـأن او نيست.

نمایش منبع

نشانه مؤمن

9 قالَ اَبُوعَبْدِاللّهِ عليه السلام: صِفَةُ الْمُؤْمِنِ ... لايُبَذِّرُوَ لايُسْرِفُ بَلْ يَقْتَصِدُ.

امام صادق عليه السلام فرمود: انسـان مؤمن اسراف و زياده روى نمى كند بلكه ميانه روى را پيشه خـود مى سازد.

نمایش منبع

روش پيامبر

10 رُوِىَ: اَنَّهُ كانَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آلهيَأكُلُ الرُّطَبَ وَيُطْعِمُ الشّاةَ النَّوى.

روايت شده است: پيامبر گرامى وقت خرما مى خوردند هسته آنرا به گوسفند مى دادند.

نمایش منبع

اسـلام و ميانه روى

11 عَن عامِرِ بنِ جُذاعَة قالَ: جاءَ رَجُلٌ اِلى اَبى عَبدِاللّه عليه السلامفَقالَ لَهُ: اِتَّقِ اللّهَ وَلاتُسْرِفْ وَلاتُقْتِرْ وَلكِنْ بَيْنَ ذلِكَ قَوامٌ، اِنَّ التَّبْذيرَ مِنَ الاِْسْرافِ، قالَ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ؛ وَلاتُبَذِّرْ تَبْذيرا.

از عامر بن جذاعه نقل شده است كه گفت: مردى آمد خدمت امام صادق عليه السلام حضرت باو فرمود: تقواى الهى پيشه كن، اسراف نكن و برخود هم سخت مگير و ميانه روى مايه استوارى است، تبذير همان اسراف است كه خداوند درباره آن فرموده: تبذير و زياده روى نكن.

نمایش منبع

كار شيطانى

12 عَنْ كِتابِ اَبى مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرّى عليه السلاماِلى مُحَمَّدِ بْنِ حَمْزَةَ وَبِشارَتُهُ بِالْغِنى وَقَولُهُ لَهُ: وَعَلَيْكَ بِاْلاِقْتِصادِ وَاِيّاكَ وَالاِْسْرافَ فَاِنَّهُ مِنْ فِعْلِ الشَّيْطَنَةِ.

امام حسن عسگرى عليه السلامبه محمدبن حمزه نامه اى نوشته او را به ثروت و بى نيازى مژده داده و به او فرموده: بر تو باد ميانه روى و پرهيز از اسراف زيرا اسراف از كارهاى شيطانى است.

نمایش منبع

عامل نياز و بى‏نـيازى

13 قالَ اَبُوعَبْدِاللّهِ عليه السلام: ياعُبَيْدُ، اِنَّ السَّرَفَ يُورِثُ الْفَقْرَ وَاِنَّ الْقَصْدَ يُورِثُ الْغِنى.

امام صادق عليه السلامبه عبيد فرمود: اسراف و زياده روى باعث فقر و تنگدستى مى گردد و ميانه روى موجب ثروت و بى نيازى مى شود.

نمایش منبع

دور انداخـتن هسته خرما

14 عَنْ اَبى عَبْدِاللّهِ عليه السلام؛ قالَ: اِنَّ الْقَصْدَ اَمْرٌ يُحِبُّهُ اللّهُ عَزَّوَجَلَّ وَاِنَّ السَّرَفَ يُبْغِضُهُ حَتّى طَرْحُكَ النَّواةَ فَاِنَّها تَصْلَحُ لِشَيْىٍ?وَحَتّى صَبُّكَ فَضْلَ شَرابِكَ.

از امام صادق عليه السلامنقل شده است كه فرمود: ميانه روى را خداوند متعال دوست دارد و اسراف و زياده روى مورد خشم اوست حتى اگر اسراف در انداختن هسته خرمائى باشد كه قابل مصرف است يا زيادى آبى كه خورده شده، باشد.

نمایش منبع

ميانه روى و بـقاء نعمت

15 عَنْ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عليه السلام: وَ مَنِ اقْتَصَدَ وَ قَنَع بَقِيَتْ عَلَيْهِ النِّعْمَةُ وَ مَنْ بَذَّرَوَ اَسْرَفَ زالَتْ عَنْهُ النِّعْمَةُ.

امام موسى بن جعفر عليه السلام فرمودند: كسى كه در زندگى ميانه روى و قناعت ورزد. نعمت او باقى مى ماند و آنكه با ريخت و پاش و اسراف زندگى كند نعمتش از بين مى رود.

نمایش منبع

ميـانه روى حسنه‏واسراف و كِــنِسى گنـاه است

16 قالَ اَبُو جَعْفَرٍ لِأَبى عَبْدِاللّهِ عليه السلام: يـا بُنَـىَّ عَلَيْكَ بِالْحَسَـنَةِ بَيْنَ السَّيَّئـتَيْنِ تَمْحُوهُما قـالَ: كَـيْفَ ذلِكَ يـا اَبَةِ؟ قالَ: مِثْلُ قَوْلهِ؛ «وَ الَّـذينَ اِذا اَنْـفَقُوا لَـمْ يُسْـرِفُوا وَ لَـمْ يَـقْتُرُوا»

امام باقر عليه السلامبه فرزندش امام صادق عليه السلام فرمود: بر تو باد به انجام كار خيرى كه وسط دو كار بد قرار گرفته و آن دو را از بين مى برد، امام صادق سئوال كرد، چگونه چنين چيزى ممكن است؟ امام فرمود: همانطور كه قرآن مى گويد مؤمنين كسانى هستند كه وقتى انفاق مى كنند زياده روى و سختگيرى نمى كنند (بنابراين اسراف و سختگيرى هر دو گناه است و حدّ وسط آن يعنى ميانه روى حسنه است بر تو باد به آن حسنه كه بين آن دو گناه است).

نمایش منبع

بيمه ميانه‏رو

17 عَنْ اِبْنِ مَيْمُونٍ قالَ: سَمِعْتُ اَبا عَبْدِاللّهِ عليه السلام، يَقُولُ: ضَمِنْتُ لِمَنِ اقْتَصَدَ اَنْ لا يَفْتَقِرَ.

ابن ميمون گفت : شنيدم كه امام صادق عليه السلام فرمود: هر كسى كه در زندگى خود ميانه رو باشد من ضمانت مى كنم او را كه هرگز تهى دست نشود.

نمایش منبع

عامل فراوانى و تباهى ثـروت

18 قالَ اَميرُ الْمُؤمِنينَ عليه السلام: اَلْقَصْدُ مَثْراةٌ وَالسَّرَفُ مَثْواةٌ.

على عليه السلام فرمود: اعتدال در خرج كردن «ميانه روى» موجب فراوانى مال و ثروت و اسراف باعث تباهى و نابودى آن است.

نمایش منبع

ميانه‏روى عامل رستگارى

19 قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله : ثَلاثٌ مُنْجِياتٌ، فَذَكَرَ الثّالِثَ الْقَصْدُ فِى الْغِنى وَالْفَقْرِ.

پيامبر گرامى اسلام فرمود: سـه چيـز باعث نجات و رسـتگارى است و در مـورد سـومى خـاطرنـشان ساخت؛ رعايت اعتدال در حال فقر و توانـگريست.

نمایش منبع

عامل فراوانى رزق و محروميت

20 قال رَسُولُ اللّه صلي الله عليه و آله: مَنِ اقْتَصَدَ فِى مَعيشَتِهِ رَزَقَهُ اللّهُ وَ مَنْ بَذَّرَ حَرَمَهُ اللّه.

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمود: كسى كه در زنـدگى ميانه روى را رعـايت نمايد خداوند او را روزى مى دهد و كسى كه اسراف و زياده روى كـند، او را محـروم مى سازد.

نمایش منبع

اسراف دشمن فـراوانى اسـت

21 قالَ عَلىٌ عليه السلام: اَلاِسْرافُ يُفْنِى الْجَزيلَ.

اميرمؤمنان فرمود: اسراف و زياده روى فراوانى را نابود مى سازد.

نمایش منبع

اسراف بركت را كـم مى‏كند

22 قالَ اَبُوعَبْدِاللّهِ عليه السلام: اِنَّ مَعَ اْلاِسْرافِ قِلَّةُ الْبَرَكَةِ.

امام صادق عليه السلام فرمود: همانا اسراف با كمى بركت همراه است.

نمایش منبع

پـيامدهاى اسـراف

23 قالَ عَلىٌّ عليه السلام: اَلتَّبْذيرُ عُنْوانُ الْفاقَةِ.

امام على عليه السلام فرمود: زياده روى مقدمه فقر و تنگدستى است.

نمایش منبع

زياده‏روى و تنـگدسـتى

24 قالَ علىٌّ عليه السلام: اَلتَّبْذِيرُ قَرِينُ مُفْلِسٍ.

على عليه السلام فرمود: زياده روى همراه با تنگدستى است.

نمایش منبع

افتـخار به زياده‏روى

25 قالَ عَلىٌّ عليه السلام: مَنِ افْتَخَرَ بِالتَّبْذيرِ اِحْتَقَرَ بِاْلاِفْلاسِ.

على عليه السلام فرمود: كسـى كه به زيـاده روى افتـخار كـند، با تنـگدستى خـوار و زبـون مى گردد.

نمایش منبع

خشم خـدا و تباه‏كردن ثروت

26 قالَ الْكاظِمُ عليه السلام : اِنَّ اللّهَ عَزَّ وَ جَلَّ يُبْغِضُ الْقيلَ وَ الْقالَ وَ اِضاعَةَ الْمالِ وَ كَثْرَةَ السُّؤالِ.

امام كاظم عليه السلام فرمود: خـداوند قيـل و قال، ضـايع كردن مـال و زيـاده روى در سـئوال را دشـمن مـى دارد.

نمایش منبع

بخششهاى بى‏مورد

27 قالَ عَلىٌّ عليه السلام: اَلا وَ اِنَّ اِعْطاءَ الْمالِ فِى غَيْرِ حَقِّه ِ تَبْذيرٌ وِاِسْرافٌ وَ هُوَ يَرْفَعُ صاحِبَهُ فِى الدُّنْيا وَ يَضَعُهُ فِى اْلاخِرَةِ وَ يُكْرِمُهُ فىِ الناسِ وَ يُهينُهُ عِنْدَاللّهِ.

امام على عليه السلام فرمود: بخشش هاى بى جاى مال و ثروت، اسراف و زياده روى محسوب مى شود و بخشنده آنرا در دنيا بالا مى برد و در آخرت او را پائين مى آورد، او را در بين مردم بزرگ جلوه مى دهد، و نزد خدا خوار و سبك مى كند.

نمایش منبع

عامل تنگدستى

28 قالَ رَسُولُ اللّهِ صلي الله عليه و آله: اَلسَّـرَفُ يُـورِثُ الْفَـقْرَ.

پيامبر گرامى صلي الله عليه و آله فرمود: اسراف فقر و تنگدستى مى آورد.

نمایش منبع

به اسـراف كـار رحم نمى‏شود

29 قالَ عَلىٌّ عليه السلام: ذَرِ السَّرَفَ فَاِنَّ الْمُسْرِفَ لا يُحْمَدُ جُودُهُ وَلا يُرْحَمُ فَقْرُهُ.

اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود: زياده روى و اسراف را ترك كن زيرا بخشش اسراف كار مورد ستايش نيست و تنگدستى او هم مورد ترحم واقع نمى شود.

نمایش منبع

زياده روى در كـار خـير

30 عَنْ عَلىٍّ عليه السلام: اَلِأسْـرافُ مَذْمُومٌ فى كُلِّ شَيْىٍ?ِلاّ فِى اَفْعالِ الْخَيْرِ.

از على عليه السلامروايت شده است كه فرمود: زياده روى در همه موارد بجز در كارهاى نيك مورد نكوهش واقع شده است.

نمایش منبع

اسراف در صـدقـه

31 كانَ فِى وَصِيَّةِ رَسُولِ اللّهِ صلي الله عليه و آلهلِعَلىٍّ عليه السلام: ... وَامَّا الصَّدَقَةُ فَجُهْدُكَ حَتّى تَقُولَ قَدْاَسْرَفْتُ وَلَمْ تُسرِفْ

پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله به حضرت على عليه السلاموصيت فرمود: ... امّا در دادن صدقه، كوشش كن تا جائيكه گمان برى اسراف كرده اى و حال آنكه اسراف نيست «يعنى در صدقه دادن اسراف معنا ندارد».

نمایش منبع

اسراف هيچگاه پسنديده نيست

32 قالَ عَلىٌّ عليه السلام: كُنْ سَمِحا وَلاتَكُنْ مُبَذِّرا وَكُنْ مُقَدِّرا وَلاتَكُنْ مُقَتِّرا.

اميرمؤمنان على عليه السلام فرمود: سخاوتمند باش ولى هرگز اسراف و زياده روى مكن و ثروت خود را بر اساس اندازه گيرى صحيح خرج كن و هيچوقت سختگير نباش.

نمایش منبع

سـخاوت و اسـراف

33 عَنْ اَبىِ مُحَمَّدٍ الْعَسْكَرى عليه السلام: اِنَّ لِلسَّخآءِ مِقْدارا فَاِنْ زادَ عَلَيْهِ فَهُو سَرَفٌ.

امام حسن عسكرى عليه السلام فرمود: سخاوت اندازه اى دارد، چنانچه از آن بگذرد، اسراف محسوب مى شود.

نمایش منبع

لشگر نادانى

34 وَصيَّةُ اْلاِمامِ مُوسَى بْنِ جَعْفَرٍ عليه السلاملِهِشامٍ: يا هِشامُ، جُنُودُ الْعَقْلِ وَالْجَهْلِ ... اَلقَصْدُ واْلاِسْرافُ.

امام كاظم عليه السلام در وصيّت خود به هشام فرمودند: يكى از لشگريان عقل ميانه روى و يكى از لشگريان جهل زياده روى است.

نمایش منبع

مرگ بر اسراف

35 قالَ عَلىٌّ عليه السلام: وَيْحَ الْمُسْرِفَ ما اَبْعَدَهُ عَنْ صَلاحِ نَفْسِهِ وَاسْتِدْراكِ اَمْرِهِ.

امام على عليه السلام فرمود: واى بر اسراف كار كه چه قدر از مصلحت خويش و رسيدگى به كار خود دور است.

نمایش منبع

امام سـجاد عليه‏السلام و اسراف

36 عَنْ عَلىِّ بْنِ الْحُسَيْنِ عليه السلام: اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَآلِهِ وَاحْجُبْنِى عَنِ السَّرَفِ وَالاِْزْدِيادِ.

از علىّ بن الحسين عليه السلاماست كه فرمود: خداوندا بر محمّد و آل او درود فرست و مرا از اسراف و زياده روى محافظت فرما.

نمایش منبع

كارهاى بيهوده

37 عَنْ النَّبىِّ صلي الله عليه و آله: يا عَلىُّ اَرْبَعَةٌ يَذْهَبْنَ ضياعا؛ اَلاَْكْلُ عَلَى الشِّبَعِ وَالسِّراجُ فِى الْقَمَرِ وَالزَّرْعُ فِى السَّبْخَةِ وَالصَّنيعةُ عِنْدَ غَيْرِ اَهْلِها.

از پيامبر گرامى نقل شده كه به على عليه السلام فرمود: چهار چيز هدر مى رود:
1 ـ خوردن بعد از سيرى
2 ـ روشن كردن چراغ در مهتاب «و جائيكه روشن است»
3 ـ زراعت در زمينى كه شوره زار است
4 ـ نيكى كردن به كسى كه لايق آن نيست.

نمایش منبع

بخشش در راه معصيت اسراف است

38 قالَ اَبُو عَبْدِاللّه عليه السلام: مَنْ اَنْفَقَ شَيْئا فِى غَيْرِ طاعَةِ اللّهِ فَهُوَ مُبذِّرٌ وَ مَنْ اَنْفَقَ فِى سَبيلِ الْخَيْرِ فَهُوَ مُقْتَصِدٌ.

امام صادق عليه السلام فرمود: كسيكه مالى را در غير طاعت پروردگار بذل و بخشش نمايد، اسرافكار است و هر كسى كه در راه خير مصرف كند ميانه روى كرده است.

نمایش منبع

بخشش ناروا

39 فى تَفْسيْرِ عَلىِّ بنِ اِبْراهيمِ الْقُمىّ وَ فِى رِوايَةِ اَبِى الْجارُودِ عَن اَبى جَعْفَرٍ عَلَيْهِ السَّلامُ وَقَوْلُهُ عَزَّوَجَلَّ: «وَالَّذينَ اِذا اَنْفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا» وَاْلاِسْرافُ اْلاِنْفاقُ فِى الْمَعْصِيَةِ فِى غَيْرِ حَقٍّ.

در تفـسير علىّ بن ابـراهيم قـمى و در روايـت ابى الجارود از امام بـاقر عليه السلامنقـل شـده كه حضرت در مورد آيه «وَالَّـذينَ اِذا اَنْفَقُوا لَمْ يُسْـرِفوُا وَلَـمْ يَقْـتُروا» فـرمـودند: بخشـش در راه معصـيت و بـناحق، اسـراف است.

نمایش منبع